Giữa tháng 7/2025, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST) cùng Viện Hải dương học đã công bố một bước ngoặt khoa học: lần đầu tiên tại Việt Nam, các nhà khoa học phân lập thành công vi sinh vật archaea ưa mặn (haloarchaea) tại các đồng muối từ Nam đến Bắc, đồng thời giải trình tự và phân tích toàn bộ bộ gen của chúng.
Phát hiện này không chỉ chứng tỏ sự đa dạng sinh học độc đáo tại các môi trường siêu mặn ở Việt Nam, mà còn mở ra triển vọng ứng dụng enzyme bền vững trong đông lạnh thực phẩm, dược phẩm và công nghệ sinh học cao cấp (nguồn VAST 21/07/2025).
Đứng đầu công trình là PGS.TS Phạm Đức Thịnh – Viện Hải dương học – với dự án hợp tác quốc tế mang tên “Halopharm: Haloarchaea — Nguồn enzyme cho ứng dụng y sinh”. Dự án kết hợp nghiên cứu với đối tác Italy nhằm tìm các chủng archaea bản địa tại Việt Nam có khả năng sản xuất enzyme, sắc tố sinh học và các hợp chất có lợi khi sống trong điều kiện cực kỳ nhiều muối (nguồn VAST).
Giống archaea ưa mặn này có khả năng tồn tại trong môi trường có độ mặn từ 165 đến 375 g/L – mức độ mà hầu hết sinh vật khác không thể sống sót.
Nhiệt độ 36–60 °C cũng không làm suy yếu hoạt động enzyme của chúng. Những đặc tính này khiến các enzyme từ họ archaea có ưu thế vượt trội: ổn định trong nhiệt độ cao, môi trường pH thay đổi, và chịu độ mặn lớn – điều mà enzyme của vi khuẩn thông thường khó có được (nguồn VAST).
Lợi thế vượt trội của các enzyme từ haloarchaea là khả năng hoạt động trong môi trường muối cao – lý tưởng để ứng dụng trong ngành xử lý nước thải mặn, lên men thực phẩm truyền thống, hoặc sản xuất vật liệu sinh học như polymer phân hủy sinh học.
Các nghiên cứu quốc tế gần đây cũng chỉ ra enzyme từ nhóm này rất thích hợp cho quá trình xử lý amoni, sinh tổng hợp carotenoid như bacterioruberin – một sắc tố tự nhiên có tác dụng chống oxy hóa mạnh mẽ, ứng dụng trong dược phẩm và mỹ phẩm (nguồn Nature Research, Springer Nature).
Điểm đáng chú ý là, Việt Nam sở hữu hệ thống đa dạng các đồng muối tự nhiên trải dài khắp cả nước – từ Hon Khoi (Khánh Hòa) tới Hải Lý (Nam Định).
Đây chính là môi trường lý tưởng để khai thác và nghiên cứu các chủng archaea bản địa có tiềm năng công nghiệp cao (nguồn VAST). Đồng thời, dự án Halopharm cũng cung cấp cơ sở dữ liệu gen và chủng giống đầu tiên cho nghiên cứu và chuyển giao công nghệ enzyme biển xanh.
Thanh Hoa
