Có một điều khiến giới khoa học ở nhiều quốc gia lo ngại, ung thư không còn chủ yếu là bệnh của tuổi già. Trong khoảng hơn ba thập kỷ qua, tỷ lệ mắc một số loại ung thư ở cá nhân dưới 50 tuổi, đặc biệt ung thư ruột, ung thư vú, gan, thận, hay tuyến tụy tăng ở nhiều nơi trên thế giới.
Đáng chú ý, đến nay, khoa học vẫn chưa tìm được nguyên nhân duy nhất đủ sức giải thích xu hướng này.
Nghiên cứu mới tại Anh cho thấy béo phì có thể là một phần của vấn đề, nhưng chỉ giải thích một phần nhỏ mức tăng. Phần còn lại có thể liên quan các thay đổi âm thầm trong môi trường sống hiện đại như thực phẩm siêu chế biến, hóa chất tồn lưu, lối sống ít vận động, hệ vi sinh đường ruột bị tác động bởi thuốc kháng sinh, hay yếu tố mà khoa học đang tiếp tục truy tìm.
Bài không nhằm tạo cảm giác hoảng sợ về ung thư ở thanh niên. Thay vào đó, đây là nỗ lực giúp độc giả hiểu câu hỏi được giới y học toàn cầu theo dõi sát sao, khi bệnh thay đổi theo cách sống của xã hội hiện đại, chúng ta đang bỏ sót điều gì trong môi trường sống hằng ngày của mình.
Từ dữ liệu nghiên cứu mới nhất, vfej.vn tiếp cận câu chuyện vừa như vấn đề y học, vừa như vấn đề môi trường, lối sống, và sức khỏe cộng đồng, nơi thay đổi tưởng nhỏ trong ăn uống, đô thị hóa, hóa chất, hay nhịp sống có thể đang âm thầm tác động tới cơ thể chúng ta theo cách chưa hiểu hết.
Nỗ lực tìm nguyên nhân đằng sau gia tăng ung thư ở thanh niên đặt nhiều câu hỏi hơn câu trả lời. Nghiên cứu phát hiện tỷ lệ béo phì gia tăng có thể giải thích một phần nhỏ gia tăng, nhưng vẫn chưa phải lời giải thích đầy đủ.
“Kết luận chính của chúng tôi là, dù chỉ số BMI (chỉ số khối cơ thể) là manh mối tốt nhất, nhưng phần lớn gia tăng vẫn chưa được giải thích,” Montserrat Garcia-Closas tại Viện Nghiên cứu Ung thư (ICR) ở London nói.
Trên thế giới, nhiều nghiên cứu chỉ ra tỷ lệ mắc ung thư ở thanh niên dưới 50 tuổi đang gia tăng. Kể từ những năm 1990, tỷ lệ ung thư ruột nói riêng tăng khoảng 50% ở một số quốc gia, gồm Mỹ, Australia, và Canada.
Để tìm lý do, Garcia-Closas và đồng nghiệp xem xét chi tiết xu hướng ung thư ở Anh và so sánh chúng với xu hướng dân số về yếu tố nguy cơ như béo phì. Dựa trên dữ liệu đến năm 2019, họ nhận thấy 11 loại ung thư gia tăng ở các cá nhân từ 20 đến 49 tuổi, phổ biến nhất là ung thư vú và ung thư ruột. Các loại khác gồm ung thư gan, thận, và tuyến tụy, với tỷ lệ tăng từ 1 đến 6% mỗi năm.
Với chín trong số 11 loại ung thư, nhóm nghiên cứu nhận thấy tỷ lệ mắc bệnh tăng ở các cá nhân từ 50 tuổi trở lên, trong nhiều trường hợp với tốc độ tương tự. “Một số nguyên nhân chung ẩn dưới (tình trạng) gia tăng đó”, Garcia-Closas nói. Hai trường hợp ngoại lệ là ung thư buồng trứng và ung thư ruột.
Tiếp theo, nhóm nghiên cứu xem xét yếu tố hành vi được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế xác định liên quan 11 loại ung thư: uống rượu, hút thuốc, thiếu vận động thể chất, chỉ số BMI, lượng chất xơ tiêu thụ, và ăn thịt chế biến sẵn hoặc thịt đỏ. “Đây là các yếu tố có bằng chứng mạnh nhất cho thấy liên hệ”, Garcia-Closas nói.
Nhưng các nhà nghiên cứu nhận thấy yếu tố nguy cơ phần lớn ổn định hoặc được cải thiện theo thời gian. Yếu tố duy nhất liên tục xấu đi là chỉ số BMI, hay thừa cân. Dù béo phì là yếu tố nguy cơ với một số loại ung thư, gia tăng tỷ lệ béo phì không phải lời giải thích đầy đủ cho tỷ lệ ung thư ngày càng tăng ở thanh niên. Ví dụ, khoảng 20% gia tăng ung thư ruột ở phụ nữ trẻ có thể được giải thích bằng tăng chỉ số BMI trong giai đoạn này, Garcia-Closas nói.
Nhiều nghiên cứu cố gắng xác định nguyên nhân gia tăng, thành viên nhóm Marc Gunter tại Đại học Hoàng Gia (London Imperial College London) nói. “Đây là một lĩnh vực nghiên cứu tích cực hiện nay”. Các nguyên nhân có thể gồm tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn, “chất hóa học vĩnh cửu” như PFAS (nhóm hơn 10.000 hóa chất tổng hợp nhân tạo, không phân hủy tự nhiên) và thuốc kháng sinh làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột.
Phân tích của các nhà nghiên cứu cho thấy gia tăng ung thư ở thanh niên có lẽ do kết hợp nhiều yếu tố, không phải một nguyên nhân duy nhất, và họ không thể loại trừ khả năng thay đổi tỷ lệ chẩn đoán cũng đóng một vai trò nào đó.
(Tình trạng) gia tăng cần xem xét trong bối cảnh cụ thể, Amy Berrington, một thành viên khác trong nhóm nghiên cứu tại ICR nói. Ví dụ, ở Anh, khoảng 3000 trường hợp ung thư ruột được chẩn đoán ở cá nhân từ 20 đến 49 tuổi mỗi năm, vì vậy mức tăng 3% số ca bệnh có nghĩa sẽ có thêm khoảng 100 ca mỗi năm. “Xu hướng tương đối với một bệnh vẫn còn hiếm gặp có nghĩa số ca mắc thêm vẫn khá nhỏ,” Berrington nói.
Nghiên cứu không gồm ung thư cổ tử cung, vì tỷ lệ ung thư cổ tử cung đang giảm mạnh ở phụ nữ đã tiêm vaccine HPV (loại vaccine giúp cơ thể tạo miễn dịch chống lại virus HPV (Human Papillomavirus), tác nhân chính gây ung thư cổ tử cung, âm hộ, âm đạo, hậu môn, hầu họng và mụn cóc sinh dục) khi còn nhỏ.
Cuối cùng, Berrinton xem xét dữ liệu gần đây hơn về tỷ lệ ung thư, đến năm 2023. “Xu hướng tăng bắt đầu chững một chút, vì vậy có một số tin tốt hơn”, bà nói. Hơn nữa, nếu tỷ lệ béo phì gia tăng là một phần nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ ung thư cao hơn ở thanh niên, sử dụng ngày càng nhiều thuốc giảm cân GLP-1 (loại thuốc ban đầu được phát triển điều trị tiểu đường type 2, sau đó phát hiện có hiệu quả cao trong hỗ trợ giảm cân, và điều trị béo phì), như semaglutide, có thể giúp thay đổi xu hướng, Gunter nói. “Nếu tỷ lệ béo phì bắt đầu giảm nhờ sử dụng loại thuốc này, sẽ có tác động tích cực đến một số loại ung thư liên quan béo phì trong tương lai”.
Theo newscientist.com
