Sau 5 kỳ phân tích từ nghiên cứu công bố trên Frontiers in Public Health (2022), có thể rút ra một kết luận then chốt

Trong bối cảnh mối liên hệ giữa sức khỏe con người và môi trường ngày càng được chú trọng, nghiên cứu công bố trên tạp chí Frontiers in Public Health (2022) đã đưa ra một kết luận quan trọng: sức khỏe của con người và sức khỏe đại dương là hai khía cạnh không thể tách rời. Nếu đại dương bị tổn thương, con người không thể sống khỏe mạnh. Ngược lại, bảo vệ con người khỏi các nguy cơ sức khỏe cũng đồng nghĩa với việc cần chăm lo đến hệ sinh thái biển.

Tại Việt Nam, thời điểm hiện tại là cơ hội lý tưởng để đưa mối quan hệ giữa sức khỏe – môi trường – đại dương vào trong các chính sách y tế và phát triển quốc gia. Từ nghiên cứu này, có thể rút ra 5 định hướng chiến lược có thể triển khai ngay nhằm bảo vệ sức khỏe biển, từ đó bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

 Tích hợp “sức khỏe đại dương” vào hệ thống y tế công cộng

Bộ Y tế và các địa phương ven biển cần xây dựng kế hoạch giám sát các nguy cơ sức khỏe do ô nhiễm biển gây ra, như vi nhựa, thủy ngân và sinh vật biển độc hại. Song song, cần cập nhật các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm biển, đặc biệt đối với những mặt hàng đang dần phổ biến trong xu hướng dinh dưỡng hiện đại như rong biển, tảo biển và cá biển.

Đưa giáo dục về biển và sức khỏe vào trường học

Học sinh, nhất là ở các khu vực ven biển, cần được trang bị kiến thức về môi trường biển và an toàn thực phẩm biển ngay từ trong chương trình phổ thông. Những mô hình giáo dục trải nghiệm như “học sinh làm truyền thông biển sạch” hay các cuộc thi sáng tạo với chủ đề “Sống khỏe cùng biển” có thể là cách tiếp cận hiệu quả, thực tế và đầy cảm hứng.

Phát triển chuỗi sản phẩm từ biển an toàn và bền vững

Các doanh nghiệp nên được khuyến khích đầu tư vào sản xuất và chế biến các sản phẩm biển sạch như rong biển, tảo xoắn hay hải sản có thể truy xuất nguồn gốc. Việc xây dựng và gắn nhãn “Sức khỏe xanh từ biển” cho các sản phẩm đạt chuẩn cũng giống như việc dán tem chứng nhận dinh dưỡng, giúp người tiêu dùng nhận diện và tin tưởng hơn vào sản phẩm.

Đẩy mạnh truyền thông hợp tác đa bên

Truyền thông về sức khỏe biển cần sự phối hợp chặt chẽ giữa Trung tâm Truyền thông Giáo dục Sức khỏe (Bộ Y tế), các cơ quan báo chí, mạng xã hội và cộng đồng. Việc sử dụng nền tảng số để truyền tải thông điệp khoa học bằng ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu như “Ăn rong biển sạch để bảo vệ sức khỏe” hay “Sống xanh là sống khỏe” sẽ giúp tiếp cận người dân hiệu quả hơn.

Xây dựng mạng lưới cộng đồng giám sát và hành động

Những mô hình cộng đồng như “Tổ truyền thông biển sạch” hay “Làng biển khỏe mạnh” cần được nhân rộng. Đồng thời, cần huy động sự tham gia của các tổ chức phi chính phủ, lực lượng thanh niên, phụ nữ vào các chiến dịch hành động và truyền thông chống ô nhiễm biển, đặc biệt là rác thải nhựa – một vấn đề ngày càng nhức nhối.

“Chúng ta không thể có một nền y tế bền vững nếu đại dương – lá phổi và dạ dày của nhân loại – bị tổn thương.” Đây là thông điệp then chốt từ nghiên cứu, và cũng là lời kêu gọi hành động dành cho Việt Nam.

Đã đến lúc cần một tư duy y tế mới – y tế gắn liền với môi trường và đại dương. Bởi lẽ, chăm sóc sức khỏe không chỉ là công việc của bệnh viện, mà còn là bảo vệ biển xanh, gió sạch, rong biển lành, cá sạch – và từ đó xây dựng nên những cộng đồng khỏe mạnh, bền vững.

Hoàng Nguyên biên tập