Giữ lại “lá chắn mềm” từ lựa chọn hôm nay – Kỳ 3
Nếu ở hai kỳ trước, “lá chắn mềm” được nhìn nhận như hệ thống tự nhiên có vai trò bảo vệ ven biển và đang suy yếu bởi các tác động tích lũy, câu hỏi đặt ra không còn dừng ở nhận diện vấn đề, mà là cách ứng xử với hệ thống đó trong bối cảnh phát triển hiện nay.
Trong tham luận của mình, TS. Nguyễn Đức Thế nhấn mạnh bảo vệ các hệ sinh thái ven biển không tách rời cách tiếp cận tổng hợp. Điều này đồng nghĩa không thể chỉ phục hồi rừng ngập mặn, hay chỉ bảo vệ thảm cỏ biển, chúng ta cần nhìn toàn bộ hệ sinh thái như một cấu trúc liên kết, nơi mỗi thành phần có vai trò nhất định duy trì chức năng bảo vệ tự nhiên.
Thực tế cho thấy, nhiều giải pháp hiện nay vẫn mang tính cục bộ. Có nơi tái trồng rừng ngập mặn nhưng không kiểm soát nguồn nước và trầm tích; có nơi phục hồi cỏ biển nhưng không gắn với quản lý hoạt động khai thác ven bờ. Các cách tiếp cận như vậy khó tạo hiệu quả lâu dài, bởi hệ sinh thái không vận hành theo các mảnh rời, mà theo kết nối.
Từ góc độ này, bảo vệ “lá chắn mềm” không còn là câu chuyện riêng của môi trường, nó liên quan trực tiếp đến quy hoạch phát triển. Các quyết định về hạ tầng ven biển, nuôi trồng thủy sản, du lịch hay khai thác tài nguyên nếu không tính đến cấu trúc hệ sinh thái, vô tình làm suy yếu chính lớp bảo vệ tự nhiên chúng ta đang phụ thuộc.
Điểm đáng chú ý trong tham luận là cách nhìn về carbon xanh như cầu nối giữa bảo tồn và phát triển. Theo TS. Nguyễn Đức Thế, các hệ sinh thái ven biển ngoài giá trị sinh thái, còn có khả năng lưu trữ carbon, góp phần vào mục tiêu giảm phát thải. Nếu được nhìn nhận đúng, đây có thể trở thành cơ sở để xây dựng các cơ chế tài chính, từ đó, tạo thêm động lực cho bảo vệ, và phục hồi hệ sinh thái.
Tuy nhiên, để tiếp cận này đi vào thực tế, yếu tố quyết định vẫn nằm ở cách tổ chức thực hiện gồm phối hợp giữa các ngành, giữa trung ương và địa phương, cũng như tham gia của cộng đồng, các cá nhân trực tiếp gắn bó với không gian ven biển. Các bên liên quan cùng chia sẻ cách hiểu thống nhất về giá trị của hệ sinh thái, khả năng duy trì “lá chắn mềm” sẽ trở nên thực chất hơn.
Ở góc độ khác, phục hồi hệ sinh thái ven biển đặt ra yêu cầu về thời gian. Đây không phải giải pháp có thể mang kết quả lập tức, cần quá trình dài, đòi hỏi kiên trì, và nhất quán trong chính sách. Điều này cũng đồng nghĩa với các quyết định hôm nay sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến trạng thái của hệ sinh thái trong nhiều năm tới.
“Bảo vệ hệ sinh thái ven biển cần được nhìn như quá trình tổng hợp, thay vì các giải pháp riêng lẻ.”
— TS. Nguyễn Đức Thế
Từ phân tích trên, có thể thấy “lá chắn mềm” không phải là khái niệm mang tính lý thuyết, nó là một phần của thực tế phát triển. Khi được đặt đúng vị trí trong các quyết định liên quan đến ven biển, bên cạnh giúp giảm thiểu rủi ro môi trường, còn góp phần định hình hướng phát triển bền vững hơn.
Kết thúc loạt bài
“Lá chắn mềm” không phải lớp bảo vệ vô hình tồn tại tách biệt với cộng đồng, nó hiện diện trong không gian ven biển quen thuộc. Từ cách hiểu ban đầu về vai trò của hệ sinh thái, đến nhận diện tác động tích lũy, và cuối cùng là lựa chọn cách ứng xử, mỗi bước đều cho thấy liên hệ ngày càng rõ giữa tự nhiên và quá trình phát triển.
Những gì diễn ra với các hệ sinh thái ven biển không phải lúc nào cũng dễ nhận thấy trong ngắn hạn, nhưng có ảnh hưởng lâu dài đến môi trường sống. Chỉ cần cách nhìn thay đổi, các quyết định có thể thay đổi theo. Và từ đó, “lá chắn mềm” trở thành một phần trong cách chúng ta lựa chọn phát triển.
VFEJ – Bài được tổng hợp và phát triển từ tham luận của TS. Nguyễn Đức Thế tại hội thảo “Carbon xanh trong các hệ sinh thái ven biển Việt Nam” (Hải Phòng, 3/2026), cùng một số tài liệu nghiên cứu liên quan.
Kỳ 1: “Lá chắn mềm” ven biển: Bạn nên quan tâm ngay cả khi không sống gần biển
Kỳ 2: Lá chắn mềm” đang yếu đi, tác động đã chạm tới chúng ta
