Từ các loài rong biển quen thuộc của Việt Nam, các nhà khoa học của Viện Sinh học đã tìm ra hoạt chất quý giúp bảo vệ não và hỗ trợ phòng chống Alzheimer. Khám phá mở ra hy vọng mới cho sức khỏe cộng đồng và khẳng định giá trị to lớn của biển Việt Nam.
Khảo sát[i] cho thấy fucoxanthin và astaxanthin là các carotenoit (nhóm sắc tố hữu cơ có màu vàng, cam, đỏ, tìm thấy trong thực vật, tảo, vi khuẩn quang hợp và nấm, có vai trò quan trọng trong quá trình quang hợp và là chất chống oxy hóa mạnh mẽ cho cơ thể) tự nhiên có trong rong biển. Carotenoit tự nhiên được chứng minh có vai trò chống oxy hóa, chống viêm (viêm – phản ứng phòng vệ của cơ thể trước các yếu tố gây tổn thương bên ngoài) đầy hứa hẹn trong các bệnh thoái hóa thần kinh và bảo vệ não khỏi tổn thương do stress oxy hóa, viêm thần kinh và rối loạn chức năng ty thể.
Rong biển được công nhận là nguồn tài nguyên thay thế cho các hợp chất dược phẩm và thực phẩm chức năng[ii]. Một số nghiên cứu cho thấy chất chuyển hóa thứ cấp và một số chất chuyển hóa chính của chúng thể hiện nhiều hoạt tính sinh học đầy hứa hẹn (hoạt tính chống oxy hóa mạnh, kháng khuẩn, kháng virus, có tác dụng bảo vệ gan, ức chế tăng sinh đối với tế bào[iii]), thông tin từ nghiên cứu “Vai trò của fucoxanthin và astaxanthin chống Alzheimer: Tiềm năng dược lý và hiểu biết sâu sắc về mặt điều trị của chúng” đăng tải trên website sciencedirect.com
Đọc thêm: Kỳ 1 – Từ rong biển đến phòng thí nghiệm: Hành trình fucoxanthin hỗ trợ phòng chống Alzheimer
Nhóm thực hiện đề tài nghiên cứu “Tác dụng bảo vệ thần kinh đối với bệnh Alzheimer (AD) của một số loài rong biển Việt Nam” cho hay họ đã tạo 69 cao chiết từ 11 loài rong biển thuộc 8 chi rong biển (Ulva, Kappaphycus, Sargassum, Eucheuma, Gracilariopsis, Caulerpa, Gracilaria, Padina)
Theo họ lần đầu tiên cơ chế phân tử tác dụng của fucoxanthin được tách chiết từ Sargasum oligocystum và cao chiết bằng ethanol tách từ rong Mơ Sargassum spp. đã được nghiên cứu. Nhóm nghiên cứu đã xác định chúng có hoạt tính chống oxy hóa, ức chế hoạt tính AChE (acetylcholinesterase – enzyme thiết yếu hoạt động như “chất làm sạch” dẫn truyền thần kinh bằng cách nhanh chóng phân hủy tín hiệu acetylcholine (ACh) tại các khớp thần kinh, đặc biệt tại điểm nối thần kinh cơ, để chấm dứt sự truyền tín hiệu thần kinh) và có khả năng bảo vệ tế bào thần kinh khi tế bào bị gây độc bằng H2O2 hoặc Aβ hay beta amyloid (đoạn peptide của protein tiền thân amyloid (APP) và là thành phần chính của các mảng amyloid trong Alzheimer. Peptide Aβ có thể kết tụ thành các oligomer hòa tan, các sợi không phân nhánh và các mảng bám, trong đó biến thể Aβ42 và Aβ 25-35 dài hơn có xu hướng kết tụ cao hơn. Mặc dù các mảng Aβ là dấu hiệu đặc trưng của Alzheimer, Aβ hòa tan cũng có các chức năng sinh lý trong não) ở mô hình Alzheimer.
Nghiên cứu đã chứng minh fucoxanthin tách từ S. oligocystum và cao chiết ethanol 96% (có sử dụng siêu âm) được tách từ rong mơ Sargassum spp. an toàn về độc tính cấp[iv], độc tính bán trường diễn[v] và có khả năng cải thiện tình trạng suy giảm nhận thức gây ra bởi scopolamin ở mô hình động vật thực nghiệm in vivo.
“Tính mới, và đặc biệt, độc đáo của nhóm nghiên cứu là triển khai tách cao chiết toàn phần từ rong biển kinh tế của Việt Nam – tức các chi rong biển có vai trò quan trọng trong nền kinh tế, có trữ lượng lớn, có khả năng nuôi trồng trên quy mô lớn công nghiệp nhằm cung cấp sinh khối rong biển để có thể thương mại hóa sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe cho cộng đồng trong tương lai, bảo đảm đủ nguồn nguyên liệu cho sản xuất viên thực phẩm sau này” GS Hồng, nguyên Trưởng phòng Công nghệ Tảo tại Viện Công nghệ Sinh học, (nay là Viện Sinh học) thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST), nói.
Đọc thêm: Kỳ 3 – Học viện Quân y – Vì sao
“Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho phát triển kinh tế biển, trong đó khai thác từ tự nhiên và nuôi trồng bền vững các nguồn rong biển kinh tế phục vụ đời sống, theo chiến lược phát triển bền vững nền kinh tế xanh. Cung cấp sản phẩm từ thiên nhiên có tác dụng bảo vệ thần kinh, hỗ trợ chống Alzheimer hữu hiệu cho cộng đồng đặc biệt cho bộ đội, công nhân … các cá nhân làm việc ở điều kiện nặng nhọc.”
Hồng Trang – Trung Nguyên
[i] Pietrasik và cộng sự, 2022
[ii] (Barbosa và cộng sự, 2014, Heffernan và cộng sự, 2014 , Thomas và Kim, 2013 , Ibañez và Cifuentes, 2013)
[iii] Website của Viện Hàn lâm Khoa học
[iv] Độc tính cấp là phản ứng bất lợi của một chất (hóa chất, dược chất, cao chiết thực vật, v.v.) đối với cơ thể sinh vật sau một lần dùng duy nhất hoặc nhiều lần dùng trong vòng 72 giờ.
[v] Độc tính bán trường diễn (sub-chronic toxicity) là khái niệm dùng trong dược lý, hóa sinh và độc chất học để chỉ tác dụng độc hại của một chất sau khi được sử dụng lặp lại nhiều lần, liên tục trong một khoảng thời gian trung hạn (thường từ 1-3 tháng trên động vật thí nghiệm).
