Trong một bước tiến đầy tham vọng và táo bạo, Polynesia thuộc Pháp đã công bố kế hoạch thiết lập khu bảo tồn biển (Marine Protected Area – MPA) lớn nhất thế giới, trải rộng trên diện tích lên tới 4,8 triệu km².
Đây không chỉ là một quyết định mang ý nghĩa môi trường, mà còn thể hiện trách nhiệm sâu sắc của một quốc đảo Thái Bình Dương trong việc gìn giữ tương lai của đại dương.
Theo Tổng thống Moetai Brotherson, quyết định này phản ánh cam kết lâu dài của chính quyền địa phương trong việc gìn giữ tri thức tổ tiên, kết hợp cùng những tiêu chuẩn bảo tồn hiện đại. Khoảng 1,1 triệu km² trong khu vực này sẽ được xếp vào diện “bảo vệ cao” – tức các hoạt động đánh bắt công nghiệp, khai thác tầng đáy, hay các hình thức phát triển có nguy cơ tổn hại đến hệ sinh thái sẽ hoàn toàn bị cấm. Dự kiến đến năm 2026, thêm nửa triệu km² nữa sẽ được nâng lên cấp bảo vệ tương đương.
Lý do khiến Polynesia thuộc Pháp trở thành điểm nóng cho công cuộc bảo vệ biển không chỉ nằm ở quy mô, mà còn ở giá trị sinh học mà khu vực này nắm giữ. Đây là nơi cư trú của hơn 1.000 loài cá, hàng trăm loài san hô, và rất nhiều loài đặc hữu như cá mập đại dương, rùa biển, cá ngừ lớn. Trong bối cảnh các đại dương toàn cầu đang phải đối mặt với biến đổi khí hậu, khai thác quá mức và ô nhiễm, thì việc thiết lập một khu vực rộng lớn được bảo vệ nghiêm ngặt là điều vô cùng cấp thiết.
Nhưng điều đặc biệt nằm ở cách tiếp cận. Tại Polynesia thuộc Pháp, bảo tồn không đơn thuần là dựng hàng rào cấm đoán. Chính quyền và cộng đồng địa phương cùng nhau xác định các khu vực quan trọng, lên kế hoạch hoạt động và thiết lập các quy định dựa trên sự đồng thuận, tôn trọng phong tục bản địa. Điều này giúp duy trì sự bền vững, gắn bảo tồn với sinh kế chứ không đặt hai yếu tố này ở thế đối lập.
Một trong những sáng kiến độc đáo đang được triển khai là chương trình EMMA – khu bảo tồn biển do học sinh quản lý. Thay vì chỉ dạy lý thuyết trong lớp học, các em nhỏ được trao quyền khảo sát một vùng ven biển gần trường, đề xuất cách thức bảo vệ và trực tiếp giám sát việc thực hiện. Đây là mô hình giao quyền sinh thái cho thế hệ trẻ, nuôi dưỡng tư duy sống xanh từ sớm, và biến bảo vệ đại dương thành một phần của giáo dục toàn diện.
Việc Polynesia thuộc Pháp đi tiên phong trong thiết lập khu bảo tồn biển khổng lồ không chỉ tạo ra lá phổi sinh học mới cho đại dương, mà còn đặt ra một hình mẫu quản trị dựa vào cộng đồng, khoa học và văn hóa. Trong bối cảnh thế giới đang hướng đến mục tiêu “30×30” – tức bảo vệ ít nhất 30% đại dương và đất liền vào năm 2030 – hành động này không thể đến đúng lúc hơn.
Không chỉ là vùng biển xa xôi giữa Thái Bình Dương, Polynesia đang cho thế giới thấy một con đường khác: Bảo tồn không có nghĩa là ngăn cấm tuyệt đối, mà là một sự cân bằng hài hòa giữa tự nhiên và con người, giữa truyền thống và khoa học, giữa hiện tại và tương lai.
Mỹ Lệ
