“Chúng ta bảo vệ những gì mình yêu – và ta chỉ có thể yêu khi ta cảm nhận được.”
– TS. Elin Kelsey, chuyên gia giáo dục môi trường
Trong kỷ nguyên số, thế hệ trẻ ngày càng dành ít thời gian cho thiên nhiên. Cuộc sống trong nhà, đô thị hóa và màn hình điện tử khiến nhiều người trẻ không còn tiếp xúc thường xuyên với không gian tự nhiên, đặc biệt là đại dương – nơi vừa gần lại vừa xa.
Khi trải nghiệm tự nhiên trở nên hiếm hoi
Nghiên cứu cho thấy, trẻ em ngày nay dành trung bình hơn 7 tiếng mỗi ngày trước màn hình – trong khi chỉ dành dưới 1 tiếng cho hoạt động ngoài trời. Điều này dẫn đến cái mà các nhà khoa học gọi là “sự tuyệt chủng của trải nghiệm” – sự mất mát dần những khoảnh khắc kết nối với thiên nhiên.
Sự thiếu hụt này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần, mà còn làm giảm khả năng đồng cảm và hành động vì môi trường. Đặc biệt ở các thành phố biển, nơi đại dương nằm ngay trước mặt nhưng vẫn xa lạ, những cơ hội để “chạm” vào biển càng cần được khơi dậy.
Đại dương – người thầy thầm lặng
Tái kết nối với đại dương không cần bắt đầu từ những điều lớn lao. Một buổi đi dạo bên bờ biển, một chuyến chèo SUP, một giờ học ở bãi san hô, hay thậm chí chỉ là ngồi yên lặng nghe tiếng sóng cũng đủ để khơi mở lại mối dây cảm xúc vốn có giữa con người và biển cả.
Kelsey chia sẻ:
“Khi người trẻ được thực sự lắng nghe thiên nhiên, họ phát triển ý thức bảo vệ mạnh mẽ hơn bất kỳ bài giảng nào có thể truyền tải.”
Biển trong mắt trẻ thơ
Ở một số quốc gia, các chương trình “học với thiên nhiên” đã được triển khai như một phần trong chương trình giáo dục chính thức. Trẻ em được đưa đến rừng, sông, biển để học khoa học, văn học, nghệ thuật – ngay trong không gian tự nhiên. Cách tiếp cận này giúp học sinh không chỉ học qua sách vở, mà còn bằng tất cả các giác quan và cảm xúc.
Việt Nam, với hơn 3.200 km đường bờ biển, có tiềm năng to lớn để phát triển các hoạt động học tập gắn với biển. Việc đưa học sinh đến gần đại dương hơn – không chỉ qua sách giáo khoa mà bằng những trải nghiệm thực tế – chính là bước đầu để nuôi dưỡng một thế hệ yêu biển và hành động vì biển.
Kỳ tới, chúng ta sẽ cùng khám phá tầm quan trọng của tư duy phản biện – kỹ năng sống còn giúp người trẻ đối mặt với tin giả, thông tin sai lệch và hiểu đúng về khoa học khí hậu. Đừng bỏ lỡ: Kỳ 6 – “Tư duy phản biện: La bàn giữa bão thông tin”.
Hoàng Nguyên
