Tại Brazil, một nhóm bạn trẻ đã chọn cho mình một con đường không giống ai: gom nhặt những tấm lưới đánh cá cũ bị bỏ lại ngoài biển khơi – thứ mà nhiều người xem là rác thải nguy hiểm – để làm ra những chiếc túi xách, nón, ví… thân thiện với môi trường và hoàn toàn không sử dụng thêm một hạt nhựa mới nào.
Dự án ấy mang tên Marulho, và hành trình mà họ đi đang trở thành niềm cảm hứng trên toàn cầu. Mới đây, Marulho đã được UNESCO vinh danh là một sáng kiến đóng góp thiết thực cho “Thập kỷ Khoa học Đại dương vì Phát triển Bền vững”.
Câu chuyện khởi đầu từ một ý tưởng nhỏ, nhưng mang theo khát vọng lớn: bảo vệ đại dương và đồng hành cùng cộng đồng ngư dân. Tại vùng biển Brazil, nơi hàng chục tấn “lưới ma” – lưới đánh cá bị bỏ lại – vẫn âm thầm hủy hoại san hô, cá biển, rùa và cả sinh kế của ngư dân, Marulho đã chọn cách không chỉ thu gom mà còn “hồi sinh” những sợi nhựa cũ thành những sản phẩm đẹp, hữu dụng và có giá trị thương mại.
Nhưng điều đáng nói là: những gì Marulho đang làm, Việt Nam hoàn toàn có thể làm – và thậm chí làm tốt hơn.
Việt Nam có hơn 3.200 km đường bờ biển, gần 90.000 tàu cá, và một ngành thủy sản đang phát triển mạnh mẽ. Thế nhưng, đằng sau sự phát triển ấy là một “mặt tối” chưa được giải quyết: rác thải nhựa từ ngư cụ cũ.
Theo Quỹ Động vật hoang dã Thế giới (WWF) và IUCN, mỗi năm có khoảng 46.000 tấn vật liệu nhựa – chủ yếu là lưới PE, PA – được thay thế trong khai thác thủy sản tại Việt Nam. Phần lớn trong số đó không được thu gom, tái chế mà bị vứt xuống biển, để rồi trở thành “bẫy tử thần” cho hệ sinh thái đại dương.
Tình trạng này không chỉ xuất phát từ thói quen mà còn từ hệ thống quản lý còn bất cập. Các cảng cá dù đã bố trí thùng rác và có xe đẩy thu gom, nhưng chỉ 3/8 cảng thực hiện phân loại rác. Việc thu gom rác thải nhựa từ tàu cá còn thiếu dịch vụ chính thức. Bao bì nhựa dùng một lần vẫn bị ném xuống biển, vì không ai đứng ra kiểm soát. Trong khi đó, ý thức của ngư dân vẫn còn hạn chế: chỉ 58% hiểu rõ tác hại của rác thải nhựa.
Nhưng điều đó cũng có nghĩa: tiềm năng để thay đổi là rất lớn.
Chúng ta đang đứng trước một nguồn tài nguyên bị lãng phí – chính là những ngư cụ hư hỏng, dây thừng, lưới rách – mà nếu được thu gom và tái chế đúng cách, có thể trở thành sản phẩm mới: đẹp hơn, hữu ích hơn, và góp phần bảo vệ môi trường. Giống như Marulho đã làm với từng sợi lưới ở Brazil, tại sao không có một dự án “Marulho Việt Nam” – khởi nghiệp từ biển, vì biển?
Một chiếc túi từ lưới cũ không chỉ là vật dụng thường ngày. Nó là tuyên ngôn sống xanh. Là cách một người trẻ chọn góp phần vào giải pháp. Là sự khẳng định rằng: rác không phải là rác nếu chúng ta biết nhìn nhận lại giá trị của nó.
Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành trung tâm tái chế ngư cụ cũ ở Đông Nam Á. Các bạn trẻ có thể khởi nghiệp từ chính những gì mà xã hội đang vứt bỏ. Và hơn hết, nếu kết nối được với cộng đồng ngư dân – những người hàng ngày lênh đênh ngoài khơi xa – chúng ta có thể biến họ từ “nạn nhân của rác thải nhựa” thành “người hùng bảo vệ đại dương”.
Thế hệ trẻ Việt Nam đang tìm kiếm những ý tưởng đổi mới, bền vững, tạo giá trị. Có lẽ, bạn không cần phải nghĩ quá xa.
Có thể, tất cả bắt đầu từ một chiếc lưới rách dưới đáy biển. Từ lòng tin rằng: đại dương không cần ai cứu – chỉ cần mỗi chúng ta đừng làm ngơ.
Bạn sẵn sàng chưa?
Một chiếc lưới cũ. Một túi xách tái chế. Một tương lai xanh hơn.
Việt Nam cần những người dám bắt đầu.
Đức Tuân
