Từ Hà Nội ồn ào đến một vùng núi yên tĩnh chỉ cách 90 phút di chuyển, một nhà báo Lào đã nhìn thấy một Việt Nam rất khác. Câu chuyện nằm trong chuỗi tư liệu của VFEJ về góc nhìn quốc tế với môi trường và đời sống Việt Nam.
Bài viết dưới đây được biên tập từ tư liệu năm 2010, trong khuôn khổ chương trình trao đổi nhà báo quốc tế Fredskorpset do Diễn đàn các Nhà báo Môi trường Việt Nam (VFEJ) điều phối.
Đây là một phần trong loạt ghi chép của các phóng viên nước ngoài khi làm việc tại Việt Nam – những lát cắt ghi lại trải nghiệm, cảm nhận và cách họ nhìn về môi trường sống, con người và nhịp phát triển.
Là một cư dân tạm thời ở Hà Nội, nhà báo Lào Phoonsab Thevongsa từng quen với một thành phố đông đúc, nhiều xe cộ và tiếng còi xe liên tục.
Chuyến đi đến Ba Vì, cách trung tâm chưa đầy hai giờ di chuyển, mở ra một khung cảnh hoàn toàn khác. Không khí trong lành, núi đồi, những trang trại bò sữa và các sản phẩm địa phương khiến trải nghiệm trở nên rõ ràng và trực tiếp – không cần nhiều lời giải thích.
Những cửa hàng nhỏ ven đường bày bán sữa và sữa chua, những khu vườn trồng rau, chăn nuôi quy mô gia đình, hay bữa ăn được chế biến từ nguyên liệu tại chỗ – tất cả tạo nên một cảm giác về một hệ sinh thái khép kín, nơi sản xuất và đời sống gắn với nhau khá tự nhiên.
Trong khu nghỉ dưới chân núi, đoàn khách được gặp gỡ người dân địa phương, xem các tiết mục văn hóa và tham gia những sinh hoạt mang tính cộng đồng. Không gian ở đây không chỉ là “điểm đến”, mà còn là nơi thể hiện cách con người sống cùng thiên nhiên.
Điều để lại ấn tượng rõ nhất lại đến từ những chi tiết rất nhỏ: một ngôi nhà đất, cánh đồng lúa, người dân trở về khi chiều xuống, hay một cây đa cổ thụ được gìn giữ như một phần ký ức của làng.
Trải nghiệm này khiến cách nhìn ban đầu về Việt Nam thay đổi.
Ấn tượng về một đô thị đông đúc không còn là hình ảnh duy nhất. Một lớp khác xuất hiện – chậm hơn, yên tĩnh hơn, và có sự kết nối rõ ràng hơn giữa con người với môi trường sống.
Khoảng cách giữa hai hình ảnh ấy không nằm ở việc cái nào đúng hay sai. Nó nằm ở chỗ chúng ta thường kể về Việt Nam theo một lát cắt quen thuộc, trong khi những lát cắt khác ít khi được đưa ra đủ rõ.
Với truyền thông môi trường, câu chuyện không nằm ở số liệu về ô nhiễm hay biến đổi khí hậu. Cách kể về những không gian còn giữ được sự cân bằng, những mô hình sống gắn với tự nhiên, hay những trải nghiệm đời thường cũng có giá trị không kém.
Đó là những chi tiết giúp người đọc hình dung môi trường không phải là một khái niệm trừu tượng, mà là thứ họ có thể cảm nhận và lựa chọn.
Một chuyến đi ngắn có thể không thay đổi thực tế. Nhưng nó có thể thay đổi cách một người nhìn về thực tế đó – và đôi khi, điều này lại có tác động lâu dài hơn.
Những ghi chép như vậy, khi đặt cạnh nhau, tạo thành một câu hỏi lớn hơn: Việt Nam đang được nhìn thấy như thế nào từ bên ngoài, và chúng ta đang kể lại câu chuyện của mình ra sao.
Loạt bài “Việt Nam trong mắt nhà báo quốc tế (tư liệu VFEJ)” sẽ tiếp tục với các góc nhìn từ Trung Quốc, Lào và các chiến dịch truyền thông môi trường trong khu vực.
VFEJ | Tư liệu
