Một bài viết có thể đúng, đủ và có giá trị, nhưng vẫn bị bỏ qua chỉ sau vài giây. Vấn đề không nằm ở nội dung phía sau, đó là cách bạn đặt tít và mở đầu ngay từ đầu
VFEJ. Headline và lead (tít hay đầu đề và đoạn mở đầu) nên làm thế nào khi xây dựng cho một tin bài theo cấu trúc hiện đại? Dưới đây là một vài kinh nghiệm thông qua nhận xét việc xây dựng một số heaeline và lead của học viên tham gia khóa tập huấn kỹ năng viết tin do Liên hiệp các Hội Khoa học&Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) và Care International tổ chức ở Hà Nội, từ ngày 17-18/1/2008. Ban Biên tập VFEJ mong nhận được ý kiến đóng góp của độc giả cho chuyên mục này. Thư góp ý, đề nghị gửi về…
Nhóm 1
“Chiến khu Lê” – Tấc đất tấc vàng
Chiến khu Lê ở hai xã Hòa Thắng và Hồng Phong, thuộc Tỉnh Bình Thuận, có khoảng 52.000 ha đất sa mạc hóa ven biển. Mảnh đất nơi đây từng chịu ảnh hưởng của chiến tranh, nhờ bàn tay khối óc của dân mà một Chiến khu Lê, một Lê Hồng Phong, đã hồi sinh
Nhận xét
Với headline, “tấc đất tấc vàng” là cụm từ chung chung. Ở Việt Nam xưa nay l;úc nào chả tấc đất tấc vàng. Tít sẽ cụ thẻ hơn, lỗi cuốn sự chú ý hơn nếu nêu ra được đặc trưng “tấc đất tấc vàng” của Chisn khu Lê là gì.
Về lead, trong khi làm được việc đưa độc giả về với một Chiến khu Lê ở một tọa độ cụ thể trên bản đồ Việt Nam, lead chưa làm nổi bật được nơi đấy là tấc đất tấc vàng mà headline đề cập.
Nhóm 2: Nuôi dông – Một hướng làm giàu cho người dân vùng sa mạc
Một nông dân hạch toán, sau khi trừ chi phí, mỗi ha đất hoang mạc hóa cho lãi 200 triệu đồng/năm
Nhận xét
Headline hơi dài. Có thể rút “Một hướng làm giàu cho người dân vùng sa mạc” thành “Một hướng làm giàu vùng sa mạc”. Quá cụ thể, thiếu sự liên tưởng thường khiến headline bị dài. “Một hướng làm giàu vùng sa mạc” không cho dân thì cho ai? Nhiều người hay có lối diễn đạt, kể lể những gì vốn quá rõ, vốn là hệ quả rất yếu của hành động được nêu ra Hơn nữa, cụm từ “Một hướng làm giàu” là công thức sáo, chung chung, thiếu thuyết phục, thiếu sức lôi cuốn. Tóm lại, headline nêu trên phù hợp với đầu đề của một báo cáo hơn là đầu đề của một tin.
Lead đạt được tiêu chí cụ thể, vào ngay vấn đề, gây chú ý lập tức với số thống kê điển hình. Lead sẽ hay hơn nếu trả lời luôn cho ít nhất mấy câu hỏi như ở đâu, thế nào, khi nào, v.v… Chẳng hạn, phải đề cập nông dân đó ở đâu, thu lãi từ đất hoang mạc hóa vào thời điểm nào, thu lãi từ sản phẩm cụ thể gì từ đất hoang mạc hóa, khoản tiền 200 triệu đồng/năm/ha đất hoang mạc tương đương với thu nhập bình quân của bao nhiêu lao động (Việt Nam hay ở địa phương đó chẳng hạn) trogn một năm.
Nếu đây là một bài phản ánh, toàn bộ các thông tin cần thêm đó chỉ nên gói gọn trong một câu. Còn nếu là thể loại khác (phóng sự, ghi chép, v.v…), thông tin có thể dàn trải trong 4-6 câu
Nhóm 3: Có hay không gà chín cựa
Theo thông tin gần đây trên địa ban huyện Tân Sơn, Tỉnh Phú Thọ, có giống gà chín cựa. Tuy nhiên, theo kết quả khảo sát của các nhà khoa hoc. Với 1514 con gà trên 300 hộ thuộc hai xã Xuân Sơn và Xuân Hòa thì không phát hiện được gà chín cựa.
Nhận xét
Headline như trên có vẻ phù hợp với thể loại điều tra, phân tích. Với thể loại tin bài phản ánh, it khi dùng headline dưới dạng câu hỏi. Hơn nữa, câu hỏi ở headline cũng chung chung, không rõ đấy là câu hỏi cho một vùng nào hay cho cả trái đất, v.v…
Lead có vẻ không ăn nhập với headline lắm mặc dù đều cùng đề cập đến gà chín cựa. Headline đưa ra cách tiếp cận là sự hoài nghi về sự tồn tại gà chín cựa trong khi lead lại đưa ra cách tiếp cận về việc có sự mâu thuấn trong việc đánh giá sự tồn tại của gà chín cựa. Hơn nữa, thông tin nêu trong lead quá cụ thể, thiếu tính khái quát, điều không nên có khi xây dựng cấu trúc tin theo phong cách hiện đại, cấu trúc tin tam giác lộn ngược
Nhóm 4: Tư liệu mới về Hoàng Sa – Trường Sa: Từ thư tịch cổ Trung Hoa
Đó là tập thứ nhất của bộ Thiện Bản Tùng Thư do Bắc Bình Đồ Thư Quán (tức Thư viện Quốc gia Bắc Kinh hiện nay) ấn hành trong khoảng năm 1930
Phương án hai; Gần đây cá nhà khoa học Việt Nam có trong tay một tư liệu mới xuất xứ từ thư tịch cổ Trung Hoa, đây có thể coi là bằng chứng quan trong để khẳng định của quyền của hai quần đảo Hoàng Sa và Trơừng Sa của Việt Nam, vấn đề đang gây tranh chấp căng thẳng giữa hai quốc gia Việt Nam và Trung Quốc
Nhận xét
Headline có mùi của báo cáo chứ không phải là mùi của báo chí. Thông thường, headline của tin bài phản ánh nên có động từ. Chẳng hạn, thay vì “Tư liệu mới về Hoàng Sa – Trường Sa: Từ thư tịch cổ Trung Hoa”, có thể đổi thành “Tìm thấy tư liệu mới về Hoàng Sa – Trường Sa từ thư tịch cổ Trung Hoa”
