Từ những đồi đất thoái hóa, nông dân ở miền nam Trung Quốc đang chuyển sang các phương thức canh tác xanh hơn – giảm phụ thuộc vào phân bón hóa học, phục hồi hệ sinh thái và đồng thời cải thiện thu nhập. Mô hình này không chỉ cho thấy nông nghiệp có thể “xanh” mà vẫn hiệu quả, mà còn gợi mở những cách làm cụ thể để thích ứng với biến đổi khí hậu trong bối cảnh sản xuất ngày càng nhiều thách thức.
Nông dân tham gia Chương trình Tác động về Hệ thống Lương thực, Sử dụng Đất và Phục hồi (FOLUR) do Ngân hàng Thế giới dẫn đầu và được Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF) tài trợ đang thay đổi cách sử dụng đất thông qua các kỹ thuật nông nghiệp được cải tiến, được hỗ trợ bởi các nỗ lực nhằm tăng cường cơ sở hạ tầng vật chất và cộng đồng ở nông thôn cần thiết cho chuyển đổi lâu dài.
Dự án FOLUR Trung Quốc tập trung giải quyết các thách thức do sử dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu trước đây trong hệ thống canh tác lúa và cam ngọt Xinyu ở Huyện Yushui, Tỉnh Giang Tây.
Hiện nay, nông dân đang trồng các giống lúa chịu hạn, ít carbon và áp dụng các phương pháp canh tác xanh hơn gồm kiểm soát dịch hại thân thiện với môi trường trên khoảng 3.000 mẫu (khoảng 200 ha) diện tích thí điểm.
Phục hồi đất đai và tăng cường cơ sở hạ tầng nông thôn
Nông dân thiết lập các vườn cam ngọt Xinyu trên các sườn đồi trước đây bị thoái hóa bằng các biện pháp như phủ rơm và cải tạo đất, khôi phục hiệu quả thảm thực vật, theo Chunsheng Yao, Cán bộ phụ trách Dự án GEF thuộc Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), điều phối dự án.
Các cải tiến cũng giúp tạo một môi trường thuận lợi hơn, thân thiện với doanh nghiệp hơn cho các hộ nông dân nhỏ và các hợp tác xã.
Dự án giới thiệu phương pháp quản lý nước và phân hữu cơ tích hợp và trồng xen canh các cây trồng thương mại gồm đậu nành, khoai lang, mè và dưa hấu. Trồng xen canh đậu nành tươi cho năng suất cao hơn đáng kể, ước tính tăng thêm 1.200 nhân dân tệ (175 đô la Mỹ) mỗi mẫu (0,06 ha).
Dự án cũng khôi phục hơn 2.400 meter vuông ao và kênh tưới tiêu, cơ sở hạ tầng vật chất thiết yếu giúp giảm rủi ro sản xuất và cho phép nông dân đầu tư tự tin hơn.
“Các ngọn đồi cằn cỗi trước đây nay được phủ xanh trở lại, tính toàn vẹn của hệ sinh thái cảnh quan đồi thấp đặc trưng của khu vực được khôi phục, khả năng giữ nước của đất tăng lên, và khả năng chống chịu của hệ sinh thái trước biến đổi khí hậu được tăng cường đáng kể”, ông Yinghao Xue, Phó Giám đốc dự án thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (MARA) cho biết.
Các nỗ lực đã giảm đáng kể sử dụng phân bón hóa học, đồng thời tăng năng suất lúa lên tới 11%, và tăng thêm khoảng 130 nhân dân tệ/mẫu Anh mỗi năm. So với ba năm trước, hàm lượng chất hữu cơ trong đất tăng tới 19%, cho thấy đất đang phục hồi độ phì nhiêu tự nhiên.
Hợp tác xã Delong đầu tư hơn hai triệu nhân dân tệ để xây dựng một kho lạnh và hai dây chuyền chế biến sau thu hoạch nhằm phân loại và đóng gói rau quả hiệu quả, giảm tổn thất hơn 15%. Cơ sở này cũng kéo dài mùa vụ từ cuối tháng 10 đến mùa xuân, thay vì kết thúc sớm hơn vào mùa đông, một ví dụ điển hình về cách đầu tư của khu vực tư nhân có thể giúp mở rộng quy mô nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu bằng cách tăng cường khả năng tiếp cận thị trường và chuỗi giá trị nông thôn.
Một hệ thống khí sinh học tuần hoàn hiện đang chuyển đổi phân gia súc và chất thải cây trồng thành năng lượng và phân bón hữu cơ, liên kết các trang trại chăn nuôi, nhà sản xuất cây trồng và cư dân địa phương trong nền kinh tế nông thôn sạch hơn, hiệu quả hơn và chứng minh cách thức tham gia của khu vực tư nhân địa phương có thể giúp mở rộng quy mô các giải pháp carbon thấp.
Phụ nữ dẫn đầu chuyển đổi nông thôn
Năm 2024, chương trình gồm 6.750 thành viên, trong đó có 3.570 phụ nữ, với các hợp tác xã và hộ nông dân nhỏ là những thành viên hưởng lợi chính.
Huyện Yushui đã lồng ghép bình đẳng giới vào các chính sách nông thôn của mình. Thông qua hướng dẫn của chính phủ ở nhiều cấp độ, nguồn tài trợ dự án và hỗ trợ từ Liên đoàn Phụ nữ, phụ nữ được khuyến khích và hỗ trợ để dẫn đầu trong trồng trọt sinh thái, dịch vụ máy móc nông nghiệp, chế biến và tiếp thị, củng cố cơ sở hạ tầng vốn cộng đồng và mở rộng vai trò của phụ nữ trong thị trường địa phương.
Peng Peng, một đại diện nữ, thành lập Hợp tác xã Longsheng, phục vụ hơn 1.000 nông dân mỗi năm, với diện tích trồng bằng máy móc đạt hàng chục nghìn mẫu. Giá trị sản lượng hằng năm của hợp tác xã vượt quá hai triệu nhân dân tệ, tạo cơ hội việc làm gần nhà cho gần 100 phụ nữ. Trong mùa trái vụ, vườn ươm cây giống thu hút hàng chục lao động nữ, làm tăng thu nhập bình quân đầu người hằng năm của họ lên hơn 4.000 nhân dân tệ, tốc độ tăng trưởng cao hơn 17% so với thu nhập khả dụng của dân nông thôn trong khu vực.
Hơn 400 phụ nữ nông thôn có việc làm ổn định trong mùa trái vụ ở các hoạt động như phân loại trái cây và quản lý vườn ươm. Thu nhập hằng năm của họ tăng lên tới 6.000 nhân dân tệ.
“Trong bối cảnh thu nhập khả dụng bình quân đầu người của dân nông thôn địa phương là 22.936 nhân dân tệ vào năm 2021, mức tăng này rất đáng kể,” bà Zhenxia Huang, một quan chức của Tỉnh Giang Tây, cho biết.
Dự án cho thấy thách thức về tăng năng suất, đồng thời giảm lượng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu mà không mở rộng diện tích đất canh tác tổng thể có thể được giải quyết thông qua quản lý cảnh quan tích hợp, áp dụng các giống cây trồng mới và sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu hiệu quả cao, được hỗ trợ bởi cơ sở hạ tầng phù hợp, các biện pháp khuyến khích và quan hệ đối tác với khu vực tư nhân.
Câu hỏi đặt ra là, những cách tiếp cận này có thể được vận dụng ra sao trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đang đối mặt với áp lực chuyển đổi tương tự?
VFEJ (biên tập, chuyển ngữ từ World Bank và FAO – Chương trình FOLUR)
