Kinh nghiệm từ Việt Nam và quốc tế cho thấy: phòng chống bão hiệu quả bắt đầu từ từng gia đình, từng cộng đồng – chứ không chỉ là việc của nhà nước.
Mỗi năm, Việt Nam đón từ 10 đến 12 cơn bão và áp thấp nhiệt đới, trong đó nhiều cơn bão có cường độ mạnh và di chuyển bất thường do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. Theo Ban Chỉ đạo Quốc gia về phòng, chống thiên tai, từ năm 2020 đến nay, các thiệt hại do bão ở miền Trung và ven biển Bắc Bộ chủ yếu đến từ sự chủ quan, thiếu chuẩn bị kỹ lưỡng trong ứng phó tại cấp hộ dân. Trong bối cảnh đó, việc nâng cao năng lực tự ứng phó tại chỗ – từ thông tin đến hành động – trở nên cấp thiết.
Cập nhật thông tin qua kênh chính thống – sát theo từng giờ
Theo UNDRR (Văn phòng LHQ về giảm nhẹ rủi ro thiên tai), “cảnh báo sớm – hành động sớm” là yếu tố then chốt giúp giảm hơn 80% thiệt hại về người trong các thảm họa khí tượng.
Ngay khi có tin bão, người dân cần theo dõi liên tục các bản tin chính thức từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), truyền hình trung ương và đài địa phương. Nhiều địa phương đã lập các nhóm cảnh báo sớm qua Zalo, Viber hoặc tin nhắn SMS – đặc biệt tại vùng xung yếu.
Gia cố nhà cửa – đảm bảo an toàn điện
Trước khi bão vào, cần kiểm tra mái tôn, cửa kính, cửa sổ – dùng dây chằng, bao cát, thanh chống để gia cố. Thiết bị điện, đồ dùng giá trị nên kê cao, bọc kín, và ngắt điện tạm thời nếu có nguy cơ ngập.
Theo Bộ Xây dựng Việt Nam, với nhà cấp 4, việc sử dụng thanh chống chữ A cho mái và vít nở tường có thể giúp công trình chịu được gió cấp 12. Hướng dẫn này cũng tương đồng với khuyến nghị của Hội Chữ thập đỏ quốc tế (IFRC) về gia cố nhà cửa trước bão.
Chuẩn bị sẵn túi khẩn cấp và kế hoạch sơ tán
Theo UNICEF, sự chuẩn bị này giúp giảm đáng kể hoang mang và mất phương hướng trong các tình huống phải rời khỏi nhà khẩn cấp – đặc biệt với trẻ em, người già và người khuyết tật.
Túi khẩn cấp nên gồm: nước sạch, thực phẩm khô, đèn pin, radio nhỏ, pin dự phòng, giấy tờ tùy thân, thuốc cơ bản và tiền mặt. Hãy xác định trước nơi sơ tán an toàn (trường học, trụ sở xã, nhà kiên cố trong vùng cao hơn), và phương tiện di chuyển.
Bảo vệ tài sản, vật nuôi – hạn chế di chuyển ngoài trời
Đưa thuyền bè, vật nuôi, xe máy… đến nơi cao ráo, an toàn. Buộc kỹ những vật dễ bay như tấm tôn, cây cảnh, bảng hiệu. Không ra biển, đê hoặc khu vực triều cường khi có cảnh báo bão.
Báo cáo tổng kết thiệt hại năm 2022 của Cục Phòng chống thiên tai cho thấy: phần lớn tai nạn thương tâm trong bão là do đi lại trong mưa lớn, gió mạnh hoặc dòng nước ngập có dòng chảy xiết.
Giữ liên lạc và hỗ trợ lẫn nhau
Luôn giữ liên lạc với hàng xóm, người thân – đặc biệt người dễ bị tổn thương. Cùng kiểm tra thông tin, chia sẻ nơi trú ẩn, gọi nhau sơ tán đúng lúc. Những cộng đồng có mạng lưới liên kết tốt thường ứng phó bão hiệu quả và phục hồi nhanh hơn.
Theo Oxfam Việt Nam, các mô hình tổ tự quản và nhóm cảnh báo cộng đồng tại Quảng Nam, Bến Tre, Cà Mau đã chứng minh rằng “sức mạnh cộng đồng là tuyến phòng thủ đầu tiên và vững chắc nhất trước bão”.
Chống bão không phải là chạy trú ẩn khi bão đến – mà là cả một quá trình chủ động từ trước. Nếu mỗi người dân biết cách chuẩn bị, biết cách di chuyển và giúp nhau an toàn, tổn thất từ bão có thể giảm đi rất nhiều.
Với bối cảnh bão Wipha vừa đổ bộ vào Trung Quốc và có thể ảnh hưởng tới vùng biển Bắc Bộ trong những ngày tới, những hành động nhỏ – như chằng lại mái nhà, chuẩn bị túi khẩn cấp, theo dõi bản tin chính thức – chính là những bước khởi đầu của một xã hội thích ứng với thiên tai.
Mạnh Tuấn
