Ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học cho thấy vi nhựa – những hạt nhựa siêu nhỏ có đường kính dưới 5mm – không chỉ lan rộng trong môi trường mà còn âm thầm xâm nhập vào cơ thể con người. Những phát hiện mới nhất từ các nghiên cứu tại nhiều quốc gia đã làm dấy lên mối lo ngại sâu sắc về ảnh hưởng của loại vật liệu này đối với sức khỏe và sự sống trên Trái đất.
Các nhà khoa học đã tìm thấy vi nhựa trong máu, phổi, mô tim, thậm chí là trong nhau thai và thai nhi. Những nơi từng được xem là bất khả xâm phạm đối với các chất ô nhiễm nay đã ghi nhận sự hiện diện của những hạt nhựa nhỏ bé nhưng nguy hiểm. Việc phát hiện này làm nổi bật một thực tế đáng báo động: vi nhựa đã trở thành một phần không mong muốn trong hệ sinh thái và cơ thể người.
Một nghiên cứu của Đại học Plymouth (Anh) cho thấy, con người có thể vô tình ăn hoặc hít phải vi nhựa từ các vật dụng quen thuộc hàng ngày như thảm trải sàn, ghế bọc, quần áo. Trong khi đó, các nhà nghiên cứu tại Đại học New Mexico (Hoa Kỳ) đã phát hiện vi nhựa chiếm tới 0,5% trọng lượng trong mẫu não người thu thập từ các cuộc khám nghiệm tử thi vào năm 2024 – một tỷ lệ không hề nhỏ đối với cơ quan vốn được bảo vệ nghiêm ngặt nhất của cơ thể.
Tình hình không chỉ dừng lại ở đó. Tại Trung Quốc, Bệnh viện Anzhen đã phát hiện vi nhựa trong mô tim của bệnh nhân đang phẫu thuật, trong khi tại Brazil, các nhà khoa học thuộc Đại học São Paulo đã lần đầu tiên ghi nhận vi nhựa trong phổi người. Đây là minh chứng rõ ràng rằng vi nhựa không chỉ đi vào cơ thể qua đường tiêu hóa mà còn qua đường hô hấp.
Tại Hà Lan, các nhà nghiên cứu của Đại học Tự do Amsterdam phát hiện rằng 77% số người hiến máu tham gia nghiên cứu có mang vi nhựa trong mẫu xét nghiệm. Cùng lúc đó, Hiệp hội Nhi khoa Brazil đã báo cáo sự hiện diện của vi nhựa trong máu, nội tạng, nước tiểu, phân – và điều đáng lo ngại hơn cả – là trong thai nhi. Một nghiên cứu riêng của Đại học Marche (Ý) còn cho thấy vi nhựa xuất hiện trong nhau thai, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ dị tật bẩm sinh và ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển của trẻ sơ sinh.
Samara Oliveira – nhà hải dương học, đồng thời là đối tác của doanh nghiệp xã hội môi trường Marulho – nhấn mạnh: “Thực tế rằng những mảnh nhựa này có mặt trong hầu hết các dạng sống trên hành tinh là một lời cảnh báo rõ ràng rằng chúng ta cần phải hành động ngay, hành động tốt hơn.”
Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe con người, vi nhựa còn là hiểm họa đối với các hệ sinh thái. Ví dụ, những chiếc lưới đánh cá bị bỏ rơi hay trôi dạt ngoài đại dương sẽ bị ánh nắng mặt trời, nước biển và chuyển động của sóng phân hủy thành những mảnh nhỏ, rồi giải phóng vi nhựa vào môi trường biển. Các sinh vật biển ăn phải những hạt này, gián tiếp đưa chúng trở lại bàn ăn của con người qua chuỗi thực phẩm – một vòng lặp ô nhiễm đầy nguy cơ.
Trong bối cảnh đó, Tháng hành động vì môi trường năm 2025 tại Việt Nam được triển khai với chủ đề toàn cầu “Chống ô nhiễm nhựa” (Beat Plastic Pollution), do Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) phát động. Đây là lời hiệu triệu mạnh mẽ kêu gọi chính phủ, doanh nghiệp và người dân cùng chung tay hành động – không chỉ để giảm thiểu rác thải nhựa mà còn để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và tương lai của hành tinh. Việc thay đổi không thể diễn ra trong một sớm một chiều, nhưng bằng những bước đi cụ thể và đồng thuận, một xã hội không nhựa là điều hoàn toàn khả thi.
Đức Thắng
