Ô nhiễm nhựa không còn là câu chuyện môi trường thuần túy, mà trở thành bài toán kinh tế và quản trị. Tại Brazil, nơi tiêu thụ hơn bảy triệu tấn nhựa mỗi năm, các thành phố ven biển như Salvador đang thử nghiệm cách tiếp cận mới: giảm nhựa dùng một lần thông qua kinh tế tuần hoàn, dù chi phí thay thế cao hơn đáng kể.
Bài ghi nhận cách các doanh nghiệp, chính quyền và các chương trình do United Nations Environment Programme (UNEP) phối hợp với World Wide Fund for Nature (WWF) triển khai để thay đổi chuỗi cung ứng nhựa, từ thiết kế, tiêu dùng đến xử lý. Từ kinh nghiệm này, câu hỏi đặt ra: đâu là điều kiện để các mô hình tương tự có thể vận hành hiệu quả tại Việt Nam?
“Khi lặn biển và đánh bắt cá, chúng tôi thấy nhiều cá bị mắc kẹt – rùa, cua, tất cả mắc kẹt trong rác thải nhựa,” ngư dân Sir Sinho đến từ Salvador, Bahia nói.
Dọc đường bờ biển dài của Brazil, nghề cá, du lịch và sinh vật biển cùng tồn tại song song. Ở Bahia, một trong những vùng ven biển giàu sinh thái nhất của đất nước, đại dương hỗ trợ sinh kế địa phương, đồng thời, phản ánh dấu ấn của các lựa chọn hằng ngày trên đất liền.
Liên hệ đó đặc biệt rõ ràng ở những thành phố như Salvador, nơi các nhà hàng, khách sạn và quán cà phê phục vụ hàng triệu du khách mỗi năm, thường dựa vào các vật dụng dùng một lần vì tiện lợi và chi phí.
Một số doanh nghiệp bắt đầu cố gắng thay đổi hướng đi.
“Những năm qua, chúng tôi bắt đầu thay thế túi nhựa bằng túi giấy, cốc nhựa bằng cốc giấy; bất cứ thứ gì có thể,” Renata Proserpio, chủ sở hữu một khách sạn ven biển ở Salvador, giải thích. “Đó không phải nhiệm vụ dễ dàng vì túi nhựa rẻ hơn gấp bốn lần.”
Hành động ở cấp địa phương hiện được củng cố bởi tham vọng ở cấp thành phố. Salvador nằm trong số vài thành phố của Brazil dẫn đầu nỗ lực quốc gia nhằm đảo ngược xu hướng ô nhiễm nhựa ngày càng trầm trọng.
“Chúng tôi muốn toàn bộ thành phố ngừng sử dụng nhựa dùng một lần. Chúng tôi tin có thể thực hiện trong vòng năm năm”, ông Ivan Euler, Thư ký Thành phố phụ trách Phát triển Bền vững và Khả năng Phục hồi của Salvador, nói.
Động lực địa phương là một phần của nỗ lực quốc gia và toàn cầu rộng lớn hơn. Brazil tham gia Chương trình Tái khởi động Nhựa trị giá 108 triệu USD do GEF tài trợ, đồng lãnh đạo bởi Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) và Quỹ Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới (WWF), và được thực hiện với hợp tác của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) và Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO).
Chương trình tập trung các giải pháp tuần hoàn ở khâu đầu và giữa chuỗi cung ứng, tái xem xét cách thức thiết kế, đóng gói, và sử dụng sản phẩm từ rất lâu trước khi đến tay người tiêu dùng.
“Brazil tự hào là một trong 15 quốc gia dẫn đầu chương trình này, thu hút các nhà hàng, khách sạn, quán cà phê và nhà cung cấp tham gia giảm thiểu nhựa sử dụng một lần, và đưa đổi mới vào thực tiễn,” Bộ trưởng Khoa học, Công nghệ và Đổi mới Luciana Santos cho biết. Thông qua chương trình Tái khởi động Nhựa, các doanh nghiệp thực phẩm và đồ uống sẽ nhận được hỗ trợ để áp dụng các thực tiễn vừa thân thiện với môi trường vừa khả thi về kinh tế.
Nhu cầu thay đổi rõ ràng. Brazil tiêu thụ 7,1 triệu tấn nhựa mỗi năm, gần 87% trong số đó là nhựa sử dụng một lần. Trên phạm vi toàn cầu, các nghiên cứu cho thấy cách tiếp cận vòng đời tuần hoàn với nhựa có thể giúp các chính phủ tiết kiệm 70 tỷ USD chi phí quản lý chất thải và tránh được 4,5 nghìn tỷ USD tác động tiêu cực đến xã hội và môi trường vào năm 2040.
Thông qua các giải pháp ở khâu đầu và giữa chuỗi cung ứng, Plastic Reboot đang giúp giải quyết vấn đề sử dụng nhựa trong ngành thực phẩm và đồ uống tại 15 quốc gia. Các giải pháp này sẽ bảo vệ hệ sinh thái biển, đồng thời, trao quyền cho cộng đồng ven biển và sinh kế của các cá nhân như ông Sinho.
Theo unep.org
