Trong giai đoạn 2009–2010, Diễn đàn các Nhà báo Môi trường Việt Nam đã triển khai một loạt hoạt động kết hợp giữa đào tạo, thực hành báo chí, kết nối quốc tế và thúc đẩy truyền thông môi trường. Các hoạt động này phản ánh rõ định hướng của VFEJ: không chỉ đưa tin về môi trường, mà còn góp phần hình thành năng lực tác nghiệp và tư duy báo chí môi trường tại Việt Nam.
Điền dã – cách học báo chí từ thực địa
Tháng 10/2009, VFEJ tổ chức chương trình điền dã tại Phú Thọ dành cho các tình nguyện viên thuộc chương trình trao đổi Nam – Nam do Fredskorpset tài trợ.
Trong ba ngày, các điểm đến như Vườn Quốc gia Xuân Sơn, Đền Hùng và khu vực được gọi là “làng ung thư” Thạch Sơn đã trở thành không gian học tập thực tế. Tại đây, người tham gia không chỉ quan sát, mà còn tiếp cận cách đặt câu hỏi, thu thập dữ liệu và nhận diện vấn đề môi trường trong bối cảnh xã hội cụ thể.
Hoạt động này cho thấy một cách tiếp cận sớm của VFEJ: đào tạo báo chí môi trường phải bắt đầu từ thực địa, nơi vấn đề tồn tại sống động nhất.
Hội thảo – điền dã: kết nối báo chí với biến đổi khí hậu
Cuối năm 2009, tại Vườn Quốc gia Cúc Phương, VFEJ phối hợp với Oxfam tổ chức hội thảo – điền dã với chủ đề giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu ở vùng ven biển.
Không dừng lại ở lý thuyết, chương trình hướng đến việc giúp các nhà báo:
- Hiểu bản chất của biến đổi khí hậu trong bối cảnh Việt Nam
- Nhận diện câu chuyện địa phương có thể chuyển hóa thành tác phẩm báo chí
- Kết nối giữa dữ liệu khoa học và câu chuyện con người
Đây là một trong những hoạt động sớm đặt nền móng cho báo chí khí hậu tại Việt Nam, khi khái niệm này còn chưa phổ biến.
Cuộc thi ảnh báo chí môi trường: từ ghi nhận đến phản ánh
Tháng 6/2010, tại Hà Nội, VFEJ tổ chức lễ trao giải cuộc thi ảnh báo chí môi trường lần thứ nhất với chủ đề “Màu xanh cho cuộc sống”, dưới sự chỉ đạo của Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam và Hội Nhà báo Việt Nam.
Sau tám tháng phát động, hơn 200 tác phẩm đã được gửi về. Đáng chú ý, không có giải nhất được trao – một lựa chọn cho thấy tiêu chí đánh giá được đặt ở mức cao.
Các tác phẩm đoạt giải tập trung vào hai hướng chính:
- Phản ánh sự xuống cấp môi trường
- Ghi nhận các nỗ lực bảo vệ và cải thiện môi trường
Toàn bộ ảnh dự thi được đăng tải trên nền tảng trực tuyến của VFEJ, cho thấy một nỗ lực sớm trong việc số hóa và lan tỏa nội dung báo chí môi trường.
Tiếp nối bằng cuộc thi lần thứ hai: mở rộng không gian đề tài
Ngay sau đó, VFEJ phát động cuộc thi ảnh báo chí môi trường lần thứ hai, vẫn giữ chủ đề “Màu xanh cho cuộc sống” nhưng mở rộng phạm vi tiếp cận.
Điểm đáng chú ý là:
- Đề tài mở hoàn toàn, không giới hạn chủ đề
- Khuyến khích cả góc nhìn phản biện và ghi nhận tích cực
- Mở rộng đối tượng tham gia, bao gồm cả tình nguyện viên quốc tế
Cuộc thi tạo sân chơi và cũng là cách VFEJ thúc đẩy một quan điểm quan trọng:
báo chí môi trường phản ánh thiên nhiên, cũng phản ánh mối quan hệ giữa con người – phát triển – môi trường.
Kết nối khu vực: từ báo chí đến ngoại giao nhân dân
Tháng 7/2010, VFEJ tham gia hỗ trợ sự kiện “Hành trình đạp xe hữu nghị thanh niên Việt – Trung”, do Đài Phát thanh Quốc tế Trung Quốc và VACNE phối hợp tổ chức.
Hành trình kéo dài 10 ngày, với sự tham gia của sinh viên hai nước, mang thông điệp bảo vệ môi trường gắn với kỷ niệm 60 năm quan hệ Việt – Trung.
Sự tham gia của VFEJ trong vai trò tài trợ và cử đại diện cho thấy một hướng đi khác:
truyền thông môi trường không chỉ nằm trong báo chí, mà còn hiện diện trong các hoạt động giao lưu, kết nối cộng đồng và ngoại giao nhân dân.
Một giai đoạn định hình
Nhìn lại, các hoạt động của VFEJ trong giai đoạn 2009–2010 cho thấy ba trục chính đã được hình thành khá rõ:
- Đào tạo thực địa (điền dã, hội thảo)
- Sản xuất nội dung (cuộc thi ảnh, nền tảng số)
- Kết nối xã hội (sự kiện, hợp tác quốc tế)
Đây cũng chính là nền tảng cho cách tiếp cận báo chí môi trường sau này:
ngoài đưa tin, cần tạo ra hệ sinh thái truyền thông – nơi nhà báo, cộng đồng và các tổ chức cùng tham gia vào quá trình nhận diện và giải quyết vấn đề môi trường.
Chú thích ảnh gợi ý
- Hoạt động điền dã của VFEJ tại các khu vực thực địa – nơi nhà báo tiếp cận trực tiếp vấn đề môi trường.
- Hội thảo báo chí tại Vườn Quốc gia Cúc Phương – kết nối kiến thức khí hậu với thực tiễn tác nghiệp.
- Các tác phẩm ảnh môi trường góp phần phản ánh đa chiều thực trạng và giải pháp bảo vệ môi trường.
- Hành trình đạp xe hữu nghị – một hình thức truyền thông môi trường thông qua hoạt động cộng đồng.
Tác giả: VFEJ (biên tập từ tư liệu lưu trữ)
