The Great Pacific Garbage Patch (GPGP), hay còn gọi là “mảng rác lớn Thái Bình Dương”, thường được mô tả như một hòn đảo rác khổng lồ nổi giữa đại dương. Tuy nhiên, sự thật lại phức tạp hơn nhiều.
Thay vì là một khối rác nổi đơn lẻ, GPGP thực chất là một vùng rộng lớn với rác thải biển phân tán, trải dài trên diện tích gần gấp đôi bang Texas.
Theo Trung tâm Môi trường Đại học Colorado, GPGP nằm trong vòng xoáy cận nhiệt Bắc Thái Bình Dương – một dòng hải lưu luân chuyển có khả năng hút rác từ khắp nơi trên thế giới và tích tụ tại khu vực hẻo lánh này.
Không phải một hòn đảo, mà là một “Bể súp nhựa”
GPGP thường bị nhầm lẫn là một “hòn đảo nổi”, nhưng thực tế đây là một thực thể phức tạp và luôn thay đổi. Ẩn dưới bề mặt không phải là đống chai lọ hay túi ni-lông dễ thấy, mà là hàng tỷ mảnh nhựa siêu nhỏ – gọi là vi nhựa (microplastics). Những hạt này nhỏ đến mức mắt thường khó phát hiện, khiến vùng biển trở nên đục ngầu như một “bể súp” nhựa. Theo tổ chức Oceana, chính hiện tượng này mới là mối đe dọa lớn nhất, vì vi nhựa vừa khó loại bỏ, vừa dễ bị sinh vật biển ăn nhầm.
Nguồn gốc: Từ lục địa ra biển
GPGP bắt nguồn từ các hoạt động của con người, với rác thải nhựa là nguyên nhân chính. Khoảng 80% lượng nhựa đổ ra biển xuất phát từ đất liền – bao gồm rác thải không được xử lý đúng cách và nước chảy từ các khu đô thị. Phần còn lại đến từ các nguồn trên biển như lưới đánh cá hoặc chất thải từ tàu. Bị gió và dòng hải lưu cuốn đi, nhựa tích tụ dần ở vòng xoáy Bắc Thái Bình Dương qua nhiều thập kỷ.
Theo NOAA Ocean Service, GPGP không chỉ là một mớ hỗn độn xấu xí mà còn là biểu tượng rõ ràng cho cuộc khủng hoảng rác thải nhựa toàn cầu.
Những mối nguy hiểm tiềm ẩn
Tác động của GPGP đến sinh vật biển là vô cùng nghiêm trọng. Mặc dù các mảnh nhựa lớn đã đủ gây nguy hiểm, nhưng chính vi nhựa mới là mối đe dọa đáng lo ngại hơn cả. Từ cá nhỏ cho đến cá voi khổng lồ, nhiều loài sinh vật biển vô tình ăn phải nhựa, dẫn đến suy dinh dưỡng, ngộ độc, hoặc tổn thương nội tạng – theo National Geographic.
Thêm vào đó, khi nhựa phân rã, chúng còn thải ra các hóa chất độc hại vào nước biển. Một số nghiên cứu cho thấy nhựa có thể hấp thụ chất độc từ môi trường nước, sau đó được sinh vật biển tiêu thụ và tiếp tục lan truyền qua chuỗi thức ăn – theo báo cáo của Popular Science. Nhựa trôi nổi trên biển còn trở thành phương tiện vận chuyển cho các loài sinh vật ngoại lai, gây rối loạn hệ sinh thái tại những nơi chúng đến.
Những nỗ lực làm sạch đại dương
Nhiều tổ chức đã bắt tay vào cuộc chiến chống lại GPGP. Dự án The Ocean Cleanup, chẳng hạn, đã phát triển hệ thống thu gom rác nổi bằng lưới lớn, sau đó đưa rác vào bờ để tái chế. Riêng trong năm 2024, họ đã thu gom được 11,5 triệu kg rác – một bước tiến tuy nhỏ nhưng đáng kể.
Dẫu vậy, quy mô của vấn đề là vô cùng lớn. Ước tính cần đến 7,5 tỷ USD và 10 năm để dọn sạch GPGP, nhưng việc huy động tài chính không hề dễ dàng. Ngoài ra, phần lớn vi nhựa nhỏ đến mức không thể thu gom bằng lưới. Do đó, các chuyên gia khuyến nghị cần có một giải pháp toàn diện hơn, bắt đầu từ việc giảm thiểu rác thải nhựa ngay từ nguồn.
Hành động từ cá nhân đến toàn cầu
Làm sạch GPGP là quan trọng, nhưng cách hiệu quả nhất để giải quyết vấn đề là ngăn chặn rác thải nhựa tiếp tục tràn ra đại dương. Điều này đòi hỏi các quốc gia phải cải thiện hệ thống quản lý rác thải, ban hành luật hạn chế sử dụng nhựa, và chuyển sang các vật liệu phân hủy sinh học. Một số nước đã có bước tiến, nhưng nỗ lực toàn cầu vẫn còn thiếu hụt, theo Trung tâm Môi trường Đại học Colorado.
Mỗi cá nhân cũng có thể góp phần bằng cách giảm sử dụng nhựa một lần, tái chế đúng cách và tham gia các hoạt động làm sạch môi trường biển. Những hành động nhỏ có thể tạo ra tác động lớn khi được thực hiện rộng rãi.
Nếu chúng ta không giải quyết tận gốc vấn đề rác thải nhựa, GPGP sẽ tiếp tục mở rộng – kéo theo những hậu quả khôn lường cho đại dương và toàn bộ sự sống phụ thuộc vào nó.
Lan Anh
