Người đọc không thiếu thông tin, họ chỉ thiếu thời gian. Cách bạn sắp xếp thông tin quyết định việc bản tin có được đọc hay bị bỏ qua.
Các kỹ thuật sau đây được sử dụng trong viết tin:
- Xây dựng tít (headline), đoạn dẫn (lead), và nội dung (body text) theo hướng các thành phần này có quan hệ chặt chẽ với nhau
- Xây dựng tin theo mô hình tam giác ngược, theo đó, thông tin muốn nhấn mạnh nhất nêu đầu tiên và càng về cuối, thông tin càng được truyền tải cụ thể hơn, chi tiết hơn.
- Xây dựng theo nguyên tắc, chỉ cần đọc headline và lead, độc giả có thể nắm toàn bộ nội dung của tin mà không cần phải đọc phần còn lại. Mặt khác, tin vẫn đảm bảo cung cấp một cách hệ thống, chi tiết nếu độc giả muốn biết kỹ hơn sự kiện. Trình bày tin theo cấu trúc này dựa trên nguyên tắc coi độc giả trên hết, tôn trọng độc giả, tôn trọng quyền của độc giả được lựa chọn thông tin một cách dễ dàng và thuận lợi.
- Với một tin dài, để tránh cảm giác lê thê và mỏi mắt cho độc giả, một số tiểu đề (subheadline) được xây dựng.
- Cách phản ánh tin không nêu ý kiến chủ quan của tác giả.
- Cách sử dụng các nguồn trích dẫn khác nhau để tăng tính khách quan, tính thuyết phục của thông tin.
- Cách dùng các nguồn trích dẫn ngay sau đoạn thông tin phản ánh của tác giả để tạo nên các các tiếp cận khác nhau đến thông tin.
- Đặc biệt, thông tin trong mô hình tam giác ngược trình bày phân tuyến (càng lên trên cùng, càng tổng thể và khái quát và, ngược lại, càng xuống dưới, càng chi tiết) không chỉ đối với sự kiện riêng lẻ mà còn với cả hệ thống sự kiện, với cả cụm tin hoàn chỉnh.
Với cách phân tuyến mang tính hệ thống đó, ta thấy, toàn bộ tin “Tập huấn kỹ năng viết tin khoa học, hoạt động hội” dưới đây được phân thành (và hoàn toàn có thể tách thành) ba tuyến độc lập với nhau với mức độ khái quát hoặc chi tiết khác nhau. Cụ thể:
Tuyến thứ nhất (chữ màu đỏ), độc giả chỉ cần đọc headline và lead đã có thể nắm được ý chính của toàn bộ tin. Với độc giả không mấy quan tâm đến vấn đề này, chỉ cần đọc đến đó, họ có thể chuyển sang đọc tin khác.
Cần hết sức cảnh giác với quan niệm cho rằng viết như thế sẽ không thể khiến độc giả đọc đến hết bài và điều đó đồng nghĩa với viết không thành công.
Câu hỏi đặt ra, một khi độc giả không quan tâm đến vấn đề này, hà cớ gì bắt độc giả phải đọc đến hết tin/bài. Mặt khác, một khi độc giả không quan tâm đến vấn đề, làm thế nào để đảm bảo rằng độc giả buộc phải đọc hết toàn bộ tin bài mà chúng ta viết.
Hơn nữa, buộc độc giả phải đọc hết cái họ không quan tâm, liệu cách truyền thông mang nặng tính tuyên truyền như thế có khiến độc giả phải mua báo của chúng ta để đọc lần sau không.
Tuyến thứ hai là hai đoạn màu tím và gồm đoạn màu đỏ trước đó. Nếu đọc xong headline và lead và quan tâm đến vấn đề, độc giả có thể đọc thêm hai đoạn màu tím là có thể dừng lại. Nói cách khác, đọc thêm hai đoạn màu tím, độc giả sẽ có thông tin cụ thể hơn từ thông tin được đề cập ở hai đoạn màu đỏ ở trên.
Tuyến thứ ba, màu xanh nước biển, và gồm hai tuyến trên, các đoạn màu đỏ và màu tím. Tuyến này triển khai ở mức cụ thể, chi tiết ở hầu hết các vấn đề được đề cập ở trước. Đọc xong hai đoạn màu tím, nếu thực sự quan tâm, độc giả có thể đọc tiếp để có thể tìm thấy điều mình muốn biết kỹ hơn, cụ thể hơn.
Các thông tin được triển khai trong từng phân tuyến tin hoàn chỉnh gồm tin về khóa tập huấn, về thời gian, địa điểm khóa tập huấn, về giảng viên, về khách mời, về học viên, về nội dung tập huấn, về bối cảnh tổ chức lớp tập huấn, và về mục tiêu tổ chức lớp tập huấn.
Căn cứ vào nhu cầu nhấn mạnh đển sự kiện nào, có thể phản ánh sâu hơn, chi tiết hơn sự kiện đó. Căn cứ vào khả năng về độ dài có thể chấp nhận của tin, có thể kéo dài tin đến vô hạn. Ngược lại, có thể rút gọn tin đến mức chỉ còn hai đoạn trên cùng là headline và lead mà vẫn đảm bảo đấy là một tin hoàn chỉnh.
Rất mong các anh chị học viên giành chút thời gian nghiên cứu kỹ bản tin này và chia sẻ ý kiến với nhóm giảng viên. Nhóm giảng viên sẵn sàng trao đổi những gì anh chị em học viên muốn làm rõ.
Kinh ngiệm và kỹ năng mới chỉ có thể có được nếu chịu khó rèn luyện và đào sâu suy nghĩ.
Thay mặt nhóm giảng viên, chúc anh chị em học viên thành công trong áp dụng kỹ năng mới vào công việc viết tin bài, một nghề hẳn sẽ mang lại niềm vui cho những ai muốn khám phá, yêu đời.
Dưới đây là ba tuyến tin độc lập với nhau. Căn cứ vào hoàn cảnh cụ thể như thời gian viết tin, lượng thông tin có trong tay, yêu cầu của ban biên tập, v.v…, tác giả có thể chọn một trong ba tuyến để nộp ban biên tập.
Trường hợp xấu nhất, ngay cả khi nộp tuyến thông tin thứ ba (rất dài), thư ký tòa soạn cũng sẽ cắt tin rất dễ, nếu cần, cắt dần từ dưới lên trên. Cắt có thể được thực hiện cho đến khi chỉ còn tin tuyến thứ hai, thậm chí tuyến thứ nhất mà vẫn không làm mất đi tính toàn vẹn của tin và, nhất là, vẫn đảm bảo giúp độc giả nắm được ý chính của tin mà tờ báo muốn chuyển đến.
Xin nhắc lại, nếu nắm vững cách viết với cấu trúc này, có thể viết một tin cực ngắn (chỉ một vài chục từ) hoặc cực dài (hàng trăm, thậm chí hàng nghìn từ) tùy hoàn cảnh và nhu cầu cụ thể
Hoàng Quốc Dũng, VFEJ
