Vùng biển Sơn Chà, nằm dưới chân đèo Hải Vân thuộc thành phố Huế, từ lâu đã được biết đến như một “kho báu” sinh thái, nơi hội tụ đa dạng sinh học phong phú.
Tuy nhiên, trước những thách thức từ biến đổi khí hậu và hoạt động khai thác không bền vững, việc bảo tồn và phát triển bền vững khu vực này đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Vị trí và đặc điểm sinh thái của Sơn Chà
Sơn Chà là một bán đảo nhỏ nằm ở phía nam đèo Hải Vân, thuộc phường Thủy Biều, thành phố Huế. Khu vực này nổi bật với hệ sinh thái rạn đá ngầm, thảm cỏ biển và bãi triều đá, tạo nên môi trường sống lý tưởng cho nhiều loài sinh vật biển quý hiếm.
Đặc biệt, đây là nơi cư trú của các loài hải sản có giá trị kinh tế cao như rong biển, nhuyễn thể và hải sâm.
Nghiên cứu khoa học và vai trò của Viện Khoa học Công nghệ Năng lượng và Môi trường
Theo nghiên cứu gần đây của Viện Khoa học Công nghệ Năng lượng và Môi trường, một đơn vị thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, bãi triều rạn đá tại Sơn Chà có diện tích khoảng 1.500 ha, với hệ sinh thái đa dạng bao gồm rạn đá ngầm, thảm cỏ biển và bãi triều đá.
Khu vực này là nơi sinh sống của hàng trăm loài sinh vật biển, trong đó có nhiều loài quý hiếm và có giá trị kinh tế cao.
PGS.TS. Nguyễn Văn Quân, một chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường biển, đã chỉ ra rằng: “Việc bảo tồn bãi triều rạn đá Sơn Chà không thể tách rời khỏi sinh kế của người dân địa phương.
Chỉ khi cộng đồng cùng tham gia gìn giữ, tài nguyên biển mới có cơ hội được phục hồi và phát triển bền vững.”
Một vùng biển đặc biệt giàu tài nguyên sinh học
Kết quả khảo sát cho thấy, khu vực Sơn Chà có nguồn lợi sinh vật biển phong phú, với hơn 200 loài rong biển, 50 loài nhuyễn thể và 30 loài cá rạn.
Đây là nguồn tài nguyên quan trọng không chỉ đối với ngư dân địa phương mà còn có tiềm năng lớn cho phát triển du lịch sinh thái biển.
Tuy nhiên, nguồn lợi này đang bị đe dọa bởi các hoạt động khai thác không bền vững, ô nhiễm môi trường và tác động của biến đổi khí hậu. Việc thiếu cơ sở khoa học vững chắc để quản lý và bảo tồn khu vực này đang là một thách thức lớn.
Sự suy giảm về chất lượng môi trường biển cũng như số lượng sinh vật đáy đang cho thấy hệ sinh thái nơi đây đang bị tổn thương.
Một vấn đề then chốt mà nhóm nghiên cứu chỉ ra, là hiện vẫn thiếu một cơ sở khoa học vững chắc để có thể lập kế hoạch bảo tồn, khai thác và phát triển bền vững cho khu vực này.
Đề xuất hướng đi bền vững từ nghiên cứu
Trong báo cáo công bố, các nhà khoa học của Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam đề xuất cần sớm triển khai một mô hình quản lý tổng hợp vùng bờ – một cách tiếp cận hiện đại và hiệu quả, đã được nhiều quốc gia áp dụng.
“Việc bảo tồn bãi triều rạn đá Hải Vân – Sơn Chà không thể tách rời khỏi sinh kế của người dân địa phương. Chỉ khi cộng đồng cùng tham gia gìn giữ, tài nguyên biển mới có cơ hội được phục hồi và phát triển bền vững.”
— Trích nghiên cứu của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam
Theo đó, không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ môi trường sinh thái, mà còn phải kết hợp với phát triển sinh kế cho cộng đồng địa phương, khuyến khích các mô hình đánh bắt chọn lọc, nuôi trồng hải sản bền vững, và phát triển du lịch sinh thái có kiểm soát.
Quan trọng hơn, người dân cần được tham gia như một chủ thể trong việc giám sát và gìn giữ tài nguyên – chứ không chỉ là đối tượng thụ hưởng.
Vì sao cộng đồng cần quan tâm?
Việc bảo tồn và phát triển bền vững khu vực Sơn Chà không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan chức năng mà còn là nhiệm vụ của toàn xã hội.
Cộng đồng địa phương, các nhà khoa học và các tổ chức xã hội cần chung tay bảo vệ “kho báu” sinh thái này, để Sơn Chà mãi là điểm tựa sinh thái cho thành phố Huế và là nguồn tài nguyên quý giá cho các thế hệ mai sau.
Nguyễn Tuân
