Thực tiễn hoạt động báo chí chỉ ra, tòa soạn càng có nhiều cộng tác viên (ngoài biên chế) càng dễ đi vào các khía cạnh phong phú, đa dạng hơn trong cuộc sống hiện tại.
Nếu không có mạng lưới tốt các cá nhân cung cấp tin từ các nơi, cán bộ tư vấn, phóng viên, tạo nên nhóm cộng tác viên chủ chốt, hoạt động thu thập và chuyển tin cần thiết về tòa soạn không thể kịp thời.
Chính các trợ thủ này giúp tòa soạn tiết kiệm thời gian tìm kiếm thông tin của mình và sử dụng đội ngũ biên chế hợp lý, thậm chí có thể bố trí họ đi thâm nhập đời sống xã hội ở các địa phương để tăng thêm nguồn tin cho tòa soạn.
Hướng đề tài tòa soạn gợi mở chỉ phản ánh rõ ràng nếu thu hút được quan tâm của các chuyên gia. Nếu đơn độc, không có đội ngũ cộng tác viên, dù bộ máy có nhiều nhân viên mấy, có nhiều nhà báo viết tốt mấy, tòa soạn khó điều phối khối lượng công việc đòi hỏi lấy từ nhiều nguồn trong thời gian ngắn.
Nuôi dưỡng cộng tác viên
Các tờ báo có kinh nghiệm, có số lượng độc giả lớn là tờ báo biết nuôi dưỡng đội ngũ cộng tác viên. Cộng tác viên, xét theo nghĩa rộng, là các cá nhân có thể cung cấp thông tin cần thiết cho tòa soạn vào bất cứ thời điểm nào, nhất là với các cộng tác viên có vốn nghề, vốn tri thức được tích lũy nhiều theo thời gian.
Trong các công việc bận rộn hằng ngày ở tòa soạn, vì thế, không thể thiếu hoạt động giản dị là công tác tổ chức và biên tập với nhóm cộng tác viên chủ chốt. Tòa soạn cần phân công cá nhân làm việc lâu với cộng tác viên, giải thích cho họ tôn chỉ của báo, nội dung, hình thức mong muốn.
Cộng tác viên thường không có kinh nghiệm báo chí. Vì thế có thể dùng một trong hai cách hoặc cả hai cách sau đây để nâng cao chất lượng thông tin của họ:
Cách thứ nhất, chỉnh sửa tư liệu nhận được từ cộng tác viên, làm cho đề tài trở nên chính xác, rõ ràng hơn, ngôn ngữ có hình ảnh hơn. Công việc này nhiều khi tốn thời gian hơn tự viết bài. Độc giả thường không biết đến lao động vất vả đó của biên tập viên vì tên tác giả vẫn phải là của cộng tác viên. Nhưng hy sinh đó là cần thiết và cần phải thực hiện bền bỉ.
Cách thứ hai, tổ chức đào tạo cho cộng tác viên, nhất là các cộng tác viên thường xuyên hoặc cộng tác viên không thường xuyên nhưng thường có thông tin độc đáo. Nhiều khi có thể mở rộng đề tài từ đề tài cộng tác viên đề xuất. Nếu cộng tác viên có nghiệp vụ báo chí, công việc sẽ trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn nhiều. Bởi vậy, khi xác định cộng tác viên là nguồn nuôi dưỡng chiến lược cho tồn tại của tờ báo, tòa soạn cần đầu tư thích đáng để phát triển nguồn nhân lực từ đội ngũ cộng tác viên
Cần ban chuyên trách cộng tác viên
Các tòa soạn báo lớn thường có đặc tính giống nhau. Đấy là chăm lo đội ngũ cộng tác viên. Thực tế cho thấy, báo càng có tiếng, đội ngũ cộng tác viên càng được quan tâm chăm sóc kỹ càng.
Lấy ví dụ hai tờ báo Tiền Phong và Tuổi Trẻ. Tiền Phong có số phát hành tăng chậm trong mấy chục năm qua, chỉ 5-6 vạn tờ mỗi số báo. Cộng tác viên của báo này chỉ được chăm sóc ở mức độ biếu báo, trả nhuận bút khi có bài đăng, và mời đến gặp gỡ một hai lần trong một năm. Trong khi đó báo Tuổi Trẻ TP Hồ Chí Minh có số phát hành trên 50 vạn tờ mỗi số. Cộng tác viên của báo này không những được hưởng khoản phụ cấp nhất định mà còn được trả nhuận bút cao, cao hơn nhiều so với các báo khác. Đầu tư càng nhiều, Tuổi Trẻ càng thu lãi nhiều bởi bài vở trên mặt báo của họ phong phú hơn, kịp thời hơn.
Các tờ báo lớn như thế thường có bộ phận giống như hội đồng hoặc ban cộng tác viên. Hội đồng thậm chí gồm các cộng tác viên là các chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực. Chính các chuyên gia đó lại tư vấn cho tòa soạn, cho phóng viên lên kế hoạch, đề tài công tác. Họ còn tích cực tham gia thảo luận các vấn đề thời sự, cấp thiết dư luận quan tâm, giúp mở rộng phạm vi đề tài của báo, giúp các bộ phận trong biên chế của báo khai thác sâu, rộng hơn đề tài mà chính các nhà báo biên chế đang ấp ủ.
Lựa chọn cộng tác viên thế nào
Có nhiều cách lựa chọn cộng tác viên khác nhau tùy theo tiêu chí và điều kiện của từng báo, thậm chí, tùy cá tính của từng tổng biên tập. Tuy nhiên, có các vấn đề mang tính nguyên tắc khi lựa chọn cộng tác viên bất cứ tòa soạn báo nào, nếu muốn, đều không thể bỏ qua.
Thứ nhất, nên chọn cộng tác viên ở các tỉnh thành, nơi tòa soạn không có phóng viên thường trú. Quy mô nhóm cộng tác viên càng rộng, việc thu thập thông tin của các ban nghiệp vụ ở các vùng tòa soạn chưa phủ sóng được càng thuận lợi, thông tin thu thập càng đa dạng.
Thứ hai, nên chọn cộng tác viên là các nhân vật có uy tín, thậm chí là phóng viên của các báo, phóng viên nghỉ hưu và có sức khỏe, nhất là ở các báo địa phương.
Thứ ba, nên chọn cộng tác viên chuyên về hoặc có khả năng chụp ảnh. Ngôn ngữ hình ảnh trong nhiều trường hợp có sức thuyết phục rất lớn. Có khi tòa soạn nhận được thông tin về sự kiện ở nơi nào đó từ kênh nào đó. Nhưng không phải thông tin bao giờ cũng được cung cấp kèm hình ảnh. Đội ngũ cộng tác viên ảnh tốt sẽ giúp ích trong phản ứng nhanh tìm ảnh thời sự minh họa cho tin tức thời sự.
Lưu ý là cộng tác viên không nhất thiết phải viết tin bài. Một số tòa soạn thường thấy cộng tác viên không viết được tin bài bèn không mời hợp tác nữa. Nhưng thực ra, trong nhiều trường hợp, cộng tác viên chỉ cần cung cấp thông tin hữu ích về tòa soạn. Nhờ thông tin phản ánh kịp thời, không nhất thiết dưới dạng sản phẩm báo chí, tòa soạn có thể cử phóng viên phản ánh chân thực sự kiện.
Có trường hợp, cộng tác viên chỉ là các chuyên gia, các cá nhân có thể cố vấn vấn đề chuyên môn ban biên tập không am hiểu, hoặc do nảy sinh các nghi vấn nào đó, trước khi tin bài được đưa đi in. Có trường hợp tư vấn của cộng tác viên trở thành ý kiến chính thức bổ sung cho bài báo, tăng độ tin cậy cho chất lượng tin bài.
VFEJ
[Bài viết lưu trữ]
Bài đăng lần đầu trên website VFEJ trước năm 2015.
Nội dung đăng lại trên website mới của VFEJ nhằm mục đích lưu trữ và bảo tồn dữ liệu hoạt động của tổ chức.
