“Chúng ta không thể mong đợi người trẻ hành động vì điều mà họ chưa từng được hiểu rõ hay cảm nhận sâu sắc.”
– TS. Elin Kelsey, đồng tác giả nghiên cứu
Giáo dục về đại dương và khí hậu không thể chỉ dừng ở những bài giảng khô cứng hay lý thuyết hàn lâm. Để thế hệ trẻ thực sự nhập cuộc với các vấn đề môi trường, chúng ta cần một cách tiếp cận khác – mang tính đối thoại, trải nghiệm và đồng sáng tạo.
Từ lớp học ra thực địa
Những chương trình học có yếu tố thực hành – như quan sát ngoài thiên nhiên, làm thí nghiệm, tham gia khảo sát môi trường – không chỉ khơi dậy hứng thú học tập mà còn giúp học sinh hình thành mối liên kết cảm xúc với đại dương và khí hậu.
Tại nhiều quốc gia, các sáng kiến như “Trường học bên bờ biển”, “Thí nghiệm ngoài trời”, hay “Hành trình khám phá thiên nhiên” đang giúp học sinh nhận ra: học không chỉ là ghi nhớ mà còn là trải nghiệm để hiểu và hành động.
Kelsey nhận định:
“Học tập qua trải nghiệm – nơi người trẻ được đặt câu hỏi, đưa ra ý tưởng và thử nghiệm các giải pháp – là con đường hiệu quả để nuôi dưỡng sự quan tâm dài lâu đến đại dương và khí hậu.”
Đối thoại thay vì áp đặt
Nhiều học sinh cảm thấy xa rời các chủ đề khoa học vì cách truyền đạt quá khô khan hoặc mang tính áp đặt. Thay vào đó, đối thoại cởi mở – nơi giáo viên và học sinh cùng trao đổi ý kiến, liên hệ với những điều xảy ra trong đời sống thực tế – sẽ giúp kiến thức trở nên sống động hơn.
Ví dụ, thay vì chỉ nói về “mực nước biển dâng”, giáo viên có thể hỏi:
“Nếu biển dâng thêm 1 mét, điều gì sẽ xảy ra với khu phố ven biển em thường ghé vào dịp hè?”
Câu hỏi đơn giản, nhưng tạo ra kết nối cá nhân mạnh mẽ – điều kiện tiên quyết để người trẻ sẵn sàng hành động.
Học đi đôi với cảm xúc tích cực
Một nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng những chương trình giáo dục môi trường có thể gây ra cảm xúc tiêu cực như lo lắng, sợ hãi nếu chỉ tập trung vào các viễn cảnh đen tối. Thay vào đó, những mô hình học tập kết hợp tư duy tích cực, hy vọng và hành động cụ thể sẽ giúp học sinh cảm thấy có khả năng thay đổi tương lai.
Học sinh không cần phải “cứu cả thế giới”, nhưng nếu các em hiểu rằng hành động nhỏ của mình – như hạn chế nhựa dùng một lần hay chia sẻ kiến thức với bạn bè – cũng góp phần bảo vệ đại dương, đó chính là sự khởi đầu của trao quyền.
Kỳ sau, chúng ta sẽ cùng bàn về một khía cạnh ngày càng bị mai một – mối liên hệ giữa người trẻ và thiên nhiên. Kỳ 5: “Tái kết nối với thiên nhiên – Giúp giới trẻ cảm và hiểu đại dương” sẽ là một hành trình tìm về điều vốn dĩ thân thuộc nhưng đang dần xa cách
Hoàng Nguyên
