Xung đột giữa hai thế giới 18/12/2016, 09:56:00 PM (GMT+7)

(vfej.vn) - Rất ít người sẽ liên tưởng đường chân trời mang tính biểu tượng của Tokyo với các khu rừng nhiệt đới gồ ghề của Malaysia, nhưng sự nổi lên của một nước đúng là đang được xây dựng trên sự sụp đổ của nước khác. Các công trường xây dựng lớn trên toàn thành phố chứa đựng những gì còn lại của một trong những khu rừng nhiệt đới bị đe dọa nhất trên thế giới.

>>> Kinh doanh của sự hủy diệt (Kỳ 2)
>>> Sự bùng nổ buôn bán với Nhật Bản (Kỳ 3)

Kỳ 1: Một nền văn hóa bị bao vây

Đảo Borneo

Khi Nhật Bản chuẩn bị đăng cai Thế vận hội Olympic năm 2020 tại Tokyo, tám địa điểm mới sẽ được xây dựng, một phần của sự bùng nổ xây dựng được kỳ vọng. Nhật Bản cam kết tạo ra trò chơi Tokyo một mô hình phát triển bền vững, nhưng thực tiễn hiện nay của ngành công nghiệp xây dựng đã tạo ra nghi ngờ về khả năng mà nguồn nguyên liệu cung cấp cho việc xây dựng.

Nhật Bản nhập khẩu nhiều gỗ dán từ các khu rừng nhiệt đới hơn bất kỳ nước nào khác, nguồn cung cấp cho ngành công nghiệp xây dựng và nhà ở rất lớn. Một nửa trong số này đến từ các khu rừng nhiệt đới của Tỉnh Sarawak, Malaysia, trên đảo Borneo.

Sarawak đang mất đi những cánh rừng mưa nhiệt đới nhanh hơn so với bất cứ nơi nào khác trên trái đất, bị thúc đẩy bởi một ngành công nghiệp gỗ với tham nhũng và bất hợp pháp.

Kết quả của một cuộc điều tra kéo dài nhiều năm, giải thích cách ngành công nghiệp xây dựng của Nhật Bản đang tìm nguồn cung ứng từ các công ty khai thác gỗ Sarawak lớn, cái mà được dẫn chứng bằng tư liệu liên quan đến khai thác gỗ bất hợp pháp và khai thác gỗ tàn phá một cách ồ ạt ở các khu rừng nhiệt đới đang biến mất của nhà nước.

Thomas Pelutan ở Long Sepigen, năm 2014 (Ảnh: Andrew Hetherington)



Mờ dần ký ức

Hoàn cảnh khó khăn của cộng đồng bản địa, chính họ là những người tiên phong trong cuộc đấu tranh lâu dài và đôi khi là bạo lực để ngăn chặn khai thác gỗ trong các khu rừng của tổ tiên họ.

Ngôi làng của Thomas Pelutan thuộc Long Sepigen tọa lạc trên một nhánh của Sông Selungo, chảy qua các dãy núi bên trong của Sarawak.

Ngôi làng là một cụm các nhà gỗ liên kết chặt chẽ, các cột nhà sàn dựng lên cách mặt đất vài metres. Hiên nhà rộng rãi của Thomas nhìn ra các trang trại nhỏ và thung lũng của rừng nhiệt đới rậm rạp, nơi có các đường kẻ của đỉnh núi cao bắt lấy ánh sáng cuối cùng trong ngày.

Bên dưới bề ngoài yên bình này là một sự phô trương ầm ĩ của âm thanh – đàn violin - giống như loạt ve sầu hoàng hậu, tiếng khúc khích của chim mỏ sừng, và tiếng kêu thôi miên của vượn vang lên trên cả tạp âm yên tĩnh của nhiều cư dân khiêm tốn nhất của rừng.

Thomas sinh ra ở các khu rừng này và coi chúng như là mảnh đất tổ tiên của bộ tộc mình, Penan. Theo truyền thống du cư săn bắn - hái lượm, ngày nay gần như tất cả các cộng đồng Penan định cư tại làng nhỏ như Long Sepigen, nhưng dựa vào sự dồi dào của rừng cho các nhu cầu hàng ngày của họ.

Lá được sử dụng để đổ vụn gỗ vào ống thổi lửa hoặc thuyền, để dệt mái nhà, hoặc làm dầu thơm để chữa bệnh. Keo từ cây cối được sử dụng để bẫy chim, và chất độc nhựa mủ, các lời khuyên săn bắn bằng tên.

Các khu rừng của Penan đắm chìm trong ký ức và có ý nghĩa về mặt văn hóa. Tất cả các cây được coi là linh thiêng, với linh hồn giống như con người, và các ranh giới như suối, hang động, hoặc ghềnh thác mang ý nghĩa tinh thần.

Các cộng đồng này được bao quanh bởi một mạng lưới các đường đất thô sơ được hình thành trong các khu rừng của họ, và máy móc công nghiệp, sẵn sàng di chuyển đến. Mảnh đất của họ là một trong những biên giới cuối cùng đối với ngành công nghiệp khai thác gỗ tham lam vô độ của Sarawak.

Thomas Pelutan khi còn trẻ (thứ hai từ phải sang) cùng gia đình vào năm 1960



Bắt quả tang qua vệ tinh vào tháng 6/2012

Tỉnh Sarawak có kích thước bằng khoảng một nửa kích thước của Vương quốc Anh (UK), là một nơi đóng vai trò lớn không cân xứng trong buôn bán gỗ nhiệt đới. Nơi đây xuất khẩu gỗ nhiệt đới mỗi năm nhiều hơn tất cả (các khu rừng) của Châu Phi.

Chính phủ Sarawak đã cố gắng để làm lệch những lời chỉ trích về chính sách lâm nghiệp, cho rằng ngành công nghiệp khai thác gỗ là bền vững. Nhưng các vệ tinh có đôi mắt tinh tường nói lên một câu chuyện khác.

Borneo của Malaysia có tỷ lệ mất rừng nhiệt đới cao nhất thế giới. Những gì đã từng là một vòm xanh liên tục của rừng nhiệt đới nguyên vẹn nay là một hòn đảo đang bị thu hẹp lại, nhanh chóng được thay thế bởi cây bụi và cây trồng nông nghiệp

Mạng lưới bành trướng những con đường khai thác gỗ được hình thành trong các khu rừng nhiệt đới của Sarawak trong ba thập kỷ qua dài đủ để đi chung quanh trái đất hai lần.

Sự tàn phá này có thể cho rằng ngành công nghiệp khai thác gỗ của Sarawak đã vượt khỏi tầm kiểm soát, nhưng nó đã được dàn dựng tốt. Các công ty khai thác có những người bảo lãnh không chính thức ở cấp cao nhất của chính trị nhà nước

Cho đến khi, Abdul Taib Mahmud, Bộ trưởng của Sarawak từ chức vào tháng 2/2014, chủ trì việc cấp giấy phép đất và gỗ trong 30 năm. Trong thời gian này, Taib, các thành viên trong gia đình và những người bạn chí thân khác của ông được cho là đã tích lũy khối tài sản cá nhân khổng lồ. Một nền văn hóa của các giao dịch cửa sau, hối lộ và lại quả lan khắp các lĩnh vực đất đai và lâm nghiệp.

"Họ thực sự là những người chiếm đất vì đất đai không thuộc về họ, đó là đất của chính phủ ..." Norlia Abdul Rahman, anh em họ của Taib nói về các cộng đồng bản địa trên camera dấu kín.

Người kế nhiệm Taib, Bộ trưởng Tan Sri Adenan Satem, gây nhiều ngạc nhiên bởi gần đây thừa nhận mức độ tham nhũng và bất hợp pháp trong lĩnh vực lâm nghiệp, và cam kết chống lại nó.

Trong khi điều này là hi vọng cho cải cách, hình ảnh vệ tinh gần đây về các hoạt động khai thác được ẩn dấu trước đây từ thế giới cho thấy phạm vi tàn phá đang kinh ngạc đang diễn ra.

Samling và Shin Yang là hai trong số các công ty gỗ lớn nhất của Malaysia, với các hoạt động mở rộng khắp toàn cầu. Cả hai đều là nhà cung cấp chính các sản phẩm gỗ sang Nhật Bản.
Hà Chi (Theo globalwitness.org)
Cơ quan chủ quản: Diễn đàn các Nhà báo Môi trường Việt Nam
Địa chỉ: Số 22/A2, Ngõ 49, Phố Linh Lang, Phường Cống Vị, Quận Ba Đình, TP Hà Nội
Địện thoại: (84-4)37628933 - Fax: (84-4)37628933 - Email: vfej.office@yahoo.com
GPXB: Số 513/GP-BC cấp ngày 22/11/2007